بخش ۵ - حکایت در معنی ادراک پیش از فوت
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به خواب و غفلت انسان‌ها اشاره می‌کند و آنها را به بیداری و هوشیاری فرا می‌خواند. شخصیت اصلی خواب می‌بیند که در بیابان است و شتربانی او را با صدای خود بیدار می‌کند. شاعر به طور ضمنی بیان می‌کند که انسان‌ها باید از خواب غفلت بیدار شوند، زیرا گذر عمر و فرصت‌ها به سرعت می‌گذرد و هیچکس نمی‌داند چه زمانی مرگ سراغش می‌آید. او تأکید می‌کند که باید از زندگی بهره‌برداری کرد و در برابر لحظات گرانبها‌ای که به دست می‌آوریم، هوشیار باشیم، چراکه در غیر این صورت، عمر عزیز ما به هدر خواهد رفت. پیام اصلی این است که هر لحظه از زندگی را باید قدر دانست و از آن به بهترین نحو استفاده کرد.
شبی خوابم اندر بیابان فیدفرو بست پای دویدن به قید
هوش مصنوعی: شبی در بیابانی خوابم برد و پای دویدن مرا در بند کرد.
شتربانی آمد به هول و ستیززمام شتر بر سرم زد که خیز
هوش مصنوعی: یک شتربان در حال جنگ و درگیری نزد من آمد و با شدت بر سرم زین شتر را نواخت و گفت: حرکت کن!
مگر دل نهادی به مردن ز پسکه بر می‌نخیزی به بانگ جرس؟
هوش مصنوعی: آیا تو به خاطر از دست دادن چیزی با دل شکستگان به زندگی بازمیگردی که صدای زنگ را بشنوی و برخیزی؟
مرا همچو تو خواب خوش در سر استولیکن بیابان به پیش اندر است
هوش مصنوعی: من هم مثل تو خوابهای شیرینی در سر دارم، اما در مقابل، بیابانی در پیش رویم وجود دارد.
تو کز خواب نوشین به بانگ رحیلنخیزی، دگر کی رسی در سبیل
هوش مصنوعی: اگر از خواب شیرین برخیزی و آماده سفر نشوی، دیگر کی به راه رستگاری خواهی رسید؟
فرو کوفت طبل شتر ساروانبه منزل رسید اول کاروان
هوش مصنوعی: شتر بارکش به سر منزل رسید و در این هنگام صدای طبل آن به گوش میرسد.
خنک هوشیاران فرخنده بختکه پیش از دهلزن بسازند رخت
هوش مصنوعی: خوشا به حال کسانی که بخت خوبی دارند و قبل از آن که دیگران شروع به شادی و جشنگرفتن کنند، خودشان زندگی و شرایط خوبی را فراهم میکنند.
به ره خفتگان تا بر آرند سرنبینند ره رفتگان را اثر
هوش مصنوعی: کسانی که خوابیدهاند تا بیدار شوند، راه را نمیبینند و اثر آنانی که در این راه گام گذاشتهاند را نیز مشاهده نمیکنند.
سبق برد رهرو که برخاست زودپس از نقل بیدار بودن چه سود؟
هوش مصنوعی: مسافر زودتر از دیگران حرکت کرد، اما بیدار ماندن بعد از خواب چه فایدهای دارد؟
یکی در بهاران بیفشانده جوچه گندم ستاند به وقت درو؟
هوش مصنوعی: کسی که در فصل بهار دانه جوی را در خاک میپاشد، چه زمانی گندم را در وقت برداشت خواهد گرفت؟
کنون باید ای خفته بیدار بودچو مرگ اندر آرد ز خوابت، چه سود؟
هوش مصنوعی: اکنون باید ای خوابآلود بیدار شوی، چرا که به محض اینکه مرگ تو را از خواب بیدار کند، دیگر فایدهای ندارد.
چو شیبت در آمد به روی شبابشبت روز شد دیده بر کن ز خواب
هوش مصنوعی: وقتی پیری به جوانی روی آورد، صبح نزدیک میشود. چشمانت را از خواب باز کن.
من آن روز بر کندم از عمر امیدکه افتادم اندر سیاهی سپید
هوش مصنوعی: در آن روزی که از عمرم ناامید شدم، متوجه شدم که دچار وضعیتی شدم که در آن دیگر روشنایی و امیدی وجود ندارد.
دریغا که بگذشت عمر عزیزبخواهد گذشت این دمی چند نیز
هوش مصنوعی: حیف که عمر گرانبهای ما به پایان رسید و حتی این لحظههای اندک نیز به سرعت می‌گذرد.
گذشت آنچه در ناصوابی گذشتور این نیز هم در نیابی گذشت
هوش مصنوعی: آنچه در روزگار سخت و ناسالم گذشته، فراموش شده است و اگر این وضعیت هم پایان بپذیرد، تو هم درک نخواهی کرد که چگونه گذشته است.
کنون وقت تخم است اگر پروریگر امید داری که خرمن بری
هوش مصنوعی: الان زمان کاشت است، اگر میخواهی چیزی به دست بیاوری، باید تلاش کنی تا در آینده محصول خوبی برداشت کنی.
به شهر قیامت مرو تنگدستکه وجهی ندارد به حسرت نشست
هوش مصنوعی: به شهری که برای حساب و کتاب اعمال در روز قیامت است نرو، اگر بیپولی و در حسرت زندگی کردهای، چرا که در آنجا هیچ نفعی نخواهی برد.
گرت چشم عقل است تدبیر گورکنون کن که چشمت نخورده‌ست مور
هوش مصنوعی: اگر چشم بصیرت داری، به فکر راه چاره و تدبیر باش؛ چرا که اکنون زمان آن است که به موضوعات جدیتر بپردازی و این در حالی است که چشمانت هنوز دقیق و عمیق نگاه نکردهاند.
به مایه توان ای پسر سود کردچه سود افتد آن را که سرمایه خورد؟
هوش مصنوعی: ای پسر، تو باید با توجه به تواناییهایت بهرهوری کنی، زیرا اگر کسی با سرمایهاش خوب رفتار نکند، هیچ سودی برای او نخواهد داشت.
کنون کوش کآب از کمر در گذشتنه وقتی که سیلابت از سر گذشت
هوش مصنوعی: اکنون تلاش کن تا از مشکلات عبور کنی، نه زمانی که سیلاب بر تو تمام شده باشد.
کنونت که چشم است اشکی ببارزبان در دهان است عذری بیار
هوش مصنوعی: اکنون که چشمانت پر از اشک است، زبانت در دهان به سکوت نشسته، پس دلیلی برای عذرخواهی بیاور.
نه پیوسته باشد روان در بدننه همواره گردد زبان در دهن
هوش مصنوعی: نه همیشه روح در بدن باقی میماند و نه زبان همیشه در دهان حرکت می‌کند.
کنون بایدت عذر تقصیر گفتنه چون نفس ناطق ز گفتن بخفت
هوش مصنوعی: اکنون باید از تو خواهش کنم که مرا ببخشی، نه مانند انسان در حال صحبت که به خواب رفت.
ز دانندگان بشنو امروز قولکه فردا نکیرت بپرسد به هول
هوش مصنوعی: از آگاهان امروز بشنو که فردا از تو در مورد اعمالت پرسش خواهد شد و از این بابت باید نگران باشی.
غنیمت شمار این گرامی نفسکه بی مرغ قیمت ندارد قفس
هوش مصنوعی: این فرصتی ارزشمند است که باید قدر آن را دانست، زیرا بدون وجود این روح عزیز، زندگی مانند قفس بدون پرندهای ارزش نخواهد داشت.
مکن عمر ضایع به افسوس و حیفکه فرصت عزیز است و الوقت سیف
هوش مصنوعی: عمری را با افسوس و حسرت تلف نکن، زیرا زمان باارزش است و مانند شمشیری است که باید از آن به درستی استفاده کنی.