قصیدهٔ شمارهٔ ۲۱ - در ستایش شمس‌الدین حسین علکانی
هوش مصنوعی: این شعر به ستایش خداوند و نعمت‌های او می‌پردازد و از بازگشت خوشبختی و آرامش به مردم می‌گوید. شاعر به ارزش شکرگزاری از نعمت‌ها اشاره دارد و به شخصیت‌های نیکوکار و باادب اشاراتی می‌کند. او از ویژگی‌های اخلاقی خوب یک رهبری نمونه مانند «شمس دین» و «حسین» یاد می‌کند و به جوانمردی و دلسوزی او نسبت به مردم تاکید دارد. همچنین به اهمیت نام نیک و عاقبت بخیری در زندگی اشاره شده و در نهایت دعایی برای نیک‌تکلیفی و فضای امن برای همگان به جا می‌گذارد. شاعری که در این اثر به تجلیل از فضائل و نکات اخلاقی پرداخته، به خواننده یادآوری می‌کند که کرامت و نیکی در انسان‌ها بایستی به چشم گرفته شود و از زشتی‌های حسادت دوری گزیده شود.
احمدالله تعالی که به ارغام حسودخیل بازآمد و خیرش به نواصی معقود
هوش مصنوعی: خدا را شکر که با وجود حسادتهایی که وجود داشت، خیر و برکت به ما بازگشت و به خوبیهایی که در انتظار بودیم رسیدیم.
مطرب از مشغلهٔ کوس بشارت چه زندزهره بایستی امروز که بنوازد عود
هوش مصنوعی: موسیقیدان در حالی که مشغول نواختن ساز است، چرا باید خبر خوشی را اعلام کند؟ امروز زهرا باید حاضر باشد و عود را بنوازد.
صبح امروز خدایا چه مبارک بدمیدکه همی از نفسش بوی عبیر آید و عود
هوش مصنوعی: امروز صبح، خدایا، چه صبح خوشی است که بوی خوش عطر و بخور از آن به مشام میرسد.
سمع الدهر بتیسیر بلوغ الامالسنح الدور بتبشیر حصول المقصود
هوش مصنوعی: زمانه با آسان کردن دستیابی به آرزوها، از خوشآمد گویی و بشارت رسیدن به هدفهای مورد نظر خبر میدهد.
رحمت بار خدایی که لطیفست و کریمکرم بنده‌نوازی که رحیمست و ودود
هوش مصنوعی: رحمت و لطف خداوندی که دارای نرمی و بزرگی است، به بندگانش محبت و نوازش می‌کند و رحمتش بیپایان و دوستداشتنی است.
گر کسی شکرگزاری کند این نعمت رانتواند که همه عمر برآید ز سجود
هوش مصنوعی: اگر کسی از نعمتهایش شکرگزاری کند، نمیتواند به اندازهای که از سجده و عبادت به درگاه خداوند دریافت کرده، در طول عمرش جبران کند.
خبر آورد مبشر که ز بطنان عراقوفد منصور همی آید و رفد مرفود
هوش مصنوعی: مژدهای به گوش رسید که از دیار عراق، گروهی مرتبط با منصور در حال آمدن هستند و با خود نعمت و برکت به همراه دارند.
پارس را نعمتی از غیب فرستاد خدایپارسایان را ظلی به سر آمد ممدود
هوش مصنوعی: خداوند نعمتی از ناشناخته برای پارس فرستاده است و دوران سروری و برکت برای نیکوکاران به پایان رسیده است.
شمس دین، سایهٔ اسلام، جمال الافاقصدر دیوان و سر خیل و سپهدار جنود
هوش مصنوعی: شمس دین به عنوان نماد اسلام و زیباییهای جهانی، درخشش و اعتبار خاصی دارد و رهبری گروهی از سربازان را بر عهده دارد.
صاحب عالم عادل حسن‌الخلق حسینآنکه در عرصهٔ گیتیست نظیرش مفقود
هوش مصنوعی: صاحب جهان، انسانی عادل و نیکوخلق به نام حسین است که در این دنیا همتایی ندارد و وجودش بینظیر است.
به جوانمردی و درویش نوازی، مشهوربه توانگردلی و نیک نهادی، مشهود
هوش مصنوعی: او به خاطر جوانمردی و مهربانی با درویشان به نام و آوازه رسیده و فطرت نیکو و توانمندیاش برای همه شناخته شده است.
هیچ خواهنده نماند از کف خیرش محرومهیچ درمنده نرفت از در فضلش مردود
هوش مصنوعی: هیچ کس از لطف و خوبیهای او بینصیب نماند و هیچ نیازمندی از درگاه او ناامید نرفت.
شرط عقلست که حاجت بر هر کس نبرندکه نه از هر دل و دستی کرم آید به وجود
هوش مصنوعی: عقل اقتضا می‌کند که نیاز کسی را به او منتقل نکنند، زیرا از هر دلی و دستی نمیتوان انتظار کمک و نیکی داشت.
سفله گو روی مگردان که اگر قارونستکس ازو چشم ندارد کرم نامعهود
هوش مصنوعی: سفله، به روی کسی که در شأن تو نیست توجه نکن که حتی اگر او مانند قارون ثروتمند باشد، هیچکس از او توقع خوبی ندارد.
نیک‌بختان بخورند و غم دنیا نخورندکه نه بر عوج و عنق ماند و نه بر عاد و ثمود
هوش مصنوعی: خوشبختها باید از نعمت‌ها بهرهبرداری کنند و نگران مشکلات دنیایی نباشند، چرا که این مشکلات به هیچکس باقی نمیماند و سرنوشت قبایل قدرتمند نیز به زوال رفته است.
هر که بر خود نشناسد کرم بارخدایدولتش دیر نماند که کفورست و کنود
هوش مصنوعی: هر کسی که خودش را نشناسد و به نعمت‌های خداوند توجه نکند، به زودی از نعمت‌ها محروم خواهد شد و به دست فراموشی سپرده میشود.
نام نیکو طلب و عاقبت نیک اندیشاین دو بنیاد همی ماند و دیگر مهدود
هوش مصنوعی: سعی کن نام خوبی برای خود به جا بگذاری و به آیندهات با تفکر درست نگاه کن. این دو اصل همیشه پایدار هستند و چیزهای دیگری فرعی و وابسته خواهند بود.
دوست دارم که همه عمر نصیحت گویمیا ملامت کنم و نشنود الا مسعود
هوش مصنوعی: دوست دارم که تمام عمرم را صرف نصیحت کردن یا سرزنش کردن دیگران کنم، اما تنها مسعود به حرفهایم گوش میدهد.
همه گویند و سخن گفتن سعدی دگرستهمه دانند مزامیر نه همچون داود
هوش مصنوعی: همه به صحبت و گفتگو میپردازند، اما سخن گفتن سعدی حال و هوای خاصی دارد. همه آگاهند که نغمههای سعدی مثل نغمههای داود نیست.
بد نباشد سخن من که تو نیکش گوییزر که ناقد بپسندد سره باشد منقود
هوش مصنوعی: سخن من نامناسب نیست چون تو آن را به خوبی میگویی. همانطور که طلا وقتی مورد بررسی قرار میگیرد، ارزش واقعیاش مشخص میشود، سخنان من هم در صورت پذیرش و تأیید تو، ارزشمند خواهد بود.
ور حسود از سر بی‌مغز، حدیثی گویدطهر مریم چه تفاوت کند از خبث یهود؟
هوش مصنوعی: اگر کسی که حسود و بیفکر است، حرفی بزند، چه فرقی دارد که دربارهی پاکی مریم صحبت کند یا دربارهی ناپاکی یهود؟
چاره‌ای نیست به جز دیدن و حسرت خوردنچشم حاسد که نخواهد که ببیند محسود
هوش مصنوعی: هیچ راهی وجود ندارد جز این که چشم حسود را ببیند و حسرت بخورد، چرا که او نمیخواهد که دیگری را ببیند که برتری دارد.
ای که در وصف نیاید کرم اخلاقتور بگویند وجوهش نتوان گفت و حدود
هوش مصنوعی: ای کسی که نمیتوان خوی و خوبیهای تو را توصیف کرد، حتی اگر بگویند چهرهات را نمیتوان توصیف کرد و ویژگیهایت مشخص نیست.
حسرت مادر گیتی همه وقت این بودستکه بزاید چو تو فرزند مبارک مولود
هوش مصنوعی: مادر زمین همیشه آرزو داشت که فرزندی چون تو به دنیا آورد.
من چه گویم که گر اوصاف جمیلت شمرندخلق آفاق بماند طرفی نامعدود
هوش مصنوعی: من نمیدانم چگونه توصیف کنم که اگر زیباییهایت را بگویند، مردم جهان در برابر آن قادر به شمارش نخواهند بود.
همه آن باد که در بند رضای تو رونداهل اسلام و تو در بند رضای معبود
هوش مصنوعی: تمام کسانی که به دنبال رضایت تو هستند، مانند بادی هستند که در مسیر تو میوزند، اما تو خود در تلاش برای جلب رضایت خداوند هستی.
صدر دیوان ممالک به تو آراسته بادخاصه این محترمان را که قیامند و قعود
هوش مصنوعی: ای کاش صدر مملکت به تو مزین و زینت داده شود، به ویژه این افراد محترم که در حال ایستاده و نشستهاند.
نیک‌خواهان تو را خاتمت نیکو بادبدسگالان تو را عاقبت نامحمود
هوش مصنوعی: خیرخواهان برای تو پایان خوشی آرزو دارند و بدخواهانت به سرنوشت شومی دچار شوند.
بر روان پدر و مادر اسلاف تو بادمدد رحمت ایزد، عدد رمل زرود
هوش مصنوعی: برای والدین و اجداد تو، دعای رحمت خداوند همیشه برقرار باشد.