قصیدهٔ شمارهٔ ۵۲ - پند و اندرز
هوش مصنوعی: این متن در قالب شعر به بحث دربارهٔ عدالت و اخلاق در حکمرانی می‌پردازد. شاعر به پادشاه توصیه می‌کند که با انصاف و مهربانی بر مردم حکومت کند و از ظلم و ستم بپرهیزد. او بیان می‌کند که در دنیا باید از خداوند یاری جست و از آزار خلق دوری کرد. همچنین به اهمیت صدقه و نیکوکاری اشاره شده و یادآوری می‌شود که اعمال خوب در آخرت نتیجه خواهد داشت. شاعر می‌خواهد تا پادشاه به جای جستجوی قدرت و شکوه دنیوی، به فکر آرامش و آسایش مردم باشد و در نهایت، به عدالت و عفو بپردازد.
به نوبت‌اند ملوک اندرین سپنج سرایکنون که نوبتِ تست ای ملک به عدل گرای
هوش مصنوعی: حاکمان در این دنیا به نوبت در قدرت هستند. حالا نوبت توست که با عدل و انصاف حکومت کنی.
چه دوستی کند ایام؟ اندک اندک بخشکه بار بازپسین دشمنیست جمله ربای؟
هوش مصنوعی: ایام و روزگار چه دوستی می‌کند؟ به آرامی و به تدریج میبرد آنچه را که در آخر به یادها میماند، دشمنیهایی که در دلها جای میگیرد.
چه مایه بر سرِ این مُلک سروران بودندچو دورِ عمر به سر شد درآمدند از پای
هوش مصنوعی: زمانی این کشور پر از پادشاهان قدرتمند بود، اما وقتی عمرشان به پایان رسید، از قدرت سقوط کردند.
تو مرد باش و ببر با خود آنچه بتوانیکه دیگرانش به حسرت گذاشتند به جای
هوش مصنوعی: مرد باش و هر آنچه را که میتوانی با خود ببر، چون دیگران فقط به حسرت آن نگاه میکنند.
درم‌به‌جورستانانِ زربه‌زینت‌دهبنای‌خانه‌کنان اند و بامِ‌قصراندای
هوش مصنوعی: درمیان کسانی که به زربافتها و زیورآلات اهمیت میدهند، سازندگان خانهها و بام قصرها نیز هستند.
به عاقبت خبر آمد که مُرد ظالم و ماندبه سیمِ سوختگان زرنگارکرده سرای
هوش مصنوعی: در پایان خبر رسید که ظالم از دنیا رفت و بعد از او، خانهای که با طلا و نقره تزئین شده بود، باقی ماند.
بُخورِ مجلسش از ناله‌های دودآمیزعقیقِ زیورش از دیده‌های خون‌پالای
هوش مصنوعی: در مجلس او به خاطر ناله‌های دلانگیز یعنی عذابهای روحی، از زیبایی و جواهراتش که بسان عقیق درخشان است، اشکهایی به مانند خون جاری می‌شود.
نیاز باید و طاعت نه شوکت و ناموسبلند بانگ چه سود و میان تهی چو درای؟
هوش مصنوعی: براستی که نیاز و اطاعت بهتر از شکوه و نام بلند است؛ فایدهای از فخر و صدای بلند نیست اگر درون او خالی باشد.
دو خصلت‌اند نگهبانِ مُلک و یاورِ دینبه گوشِ جانِ تو پندارم این دو گفت خدای
هوش مصنوعی: دو ویژگی هستند که حافظت میکنند از کشور و یاریگر دین. این را با تمام وجودت درک کن؛ این دو گفتهاند که خداوند فرموده است.
یکی که گردنِ زورآوران به قهر بزندوم که از درِ بیچارگان به لطف درآی
هوش مصنوعی: شخصی که با قدرت و قهر بر گردن مردان قوی دست میزند، همچنین کسی که با لطف و مرحمت به درِ یتیمان و بیچارگان وارد می‌شود.
به تیغ و طعنه گرفتند جنگجویان مُلکتو بَرّ و بحر گرفتی به عدل و همت و رای
هوش مصنوعی: جنگجویان تو با شمشیر و طعنه، به جنگ پرداختهاند. تو با عدالت، تلاش و تدبیر، زمین و دریا را در اختیار گرفتهای.
چو همت است چه حاجت به گرزِ مغفرکوبچو دولت است چه حاجت به تیرِ جوشن‌خای
هوش مصنوعی: وقتی اراده و قصد قوی داشته باشی، نیازی به ابزارهای نیرومند نیست. وقتی که به برکت و نعمت دسترسی داری، نیازی به وسایل جنگی و دفاعی نخواهی داشت.
به چشمِ عقلِ من این خَلق پادشاهان اندکه سایه بر سرِ ایشان فکنده‌ای چو همای
هوش مصنوعی: به نظر من، این مردم برتر از دیگران هستند و مثل پادشاهان در زندگی خود اهمیت دارند، زیرا تو مانند پرندهای با شکوه بر آنها سایه افکندهای.
سماعِ مجلست آوازِ ذکر و قرآن استنه بانگِ مطرب و آوای چنگ و ناله‌ی نای
هوش مصنوعی: جمعی که در آن هستی، فضایی پر از یاد خدا و تلاوت قرآن دارد و نه جایی برای صدای سازها و نواهایی که دل را سرگرم کنند.
عمل بیار که رختِ سرای آخرت استنه عودسوز به کار آیدت نه عنبرسای
هوش مصنوعی: کردار و اعمالی که در زندگی انجام میدهی، مهمتر از هر چیز دیگری است، زیرا این عملها سرنوشت تو را در زندگی پس از مرگ تعیین میکنند. نه عود و بوی خوش به دردت میخورد و نه چیز دیگری از این دست.
کفِ نیاز به حق برگشای و همت بندکه دستِ فتنه ببندد خدای کارگشای
هوش مصنوعی: دست نیاز خود را به درگاه خداوند دراز کن و تلاش کن، زیرا که خداوندی که کارها را آسان می‌کند، میتواند دست فتنهها را ببندد.
بد اوفتند بدان لاجرم که در مثل استکه مار دست ندارد ز قتلِ مارافسای
هوش مصنوعی: بد به حال کسی می‌شود که به دنبال حوادث مشابه برود، مانند اینکه مار به دست ندارد اما همچنان خطرناک است.
هر آن کست که به آزارِ خلق فرمایدعدوی مملکت است او به کشتنش فرمای
هوش مصنوعی: هر کسی که به مردم آسیب برساند، دشمن این کشور است و باید او را از میان برد.
به کامه‌ی دلِ دشمن نشیند آن مغرورکه بشنود سخنِ دشمنانِ دوست‌نمای
هوش مصنوعی: آن کسی که به فریب و وعدههای دشمنان توجه کند و از آنها خوشحال شود، در واقع به ضرر خود عمل کرده و دچار غرور شده است.
اگر توقعِ بخشایشِ خدایت هستبه چشمِ عفو و کرم بر شکستگان بخشای
هوش مصنوعی: اگر از خداوند انتظار داری که تو را ببخشد، باید با چشم مهربانی و بزرگواری به کسانی که در شرایط سختی هستند و مرتکب اشتباه شدند، نگاه کنی و آنها را نیز ببخشی.
دیارِ مشرق و مغرب مگیر و جنگ مجویدلی به دست کُن و زنگِ خاطری بزدای
هوش مصنوعی: دیار شرق و غرب را رها کن و به دنبال جنگ نرو، بلکه دلی خوش و آرام برای خود بساز و اندوه را از خاطر خود دور کن.
گرت به سایه در آسایشی به خلق رسدبهشت بردی و در سایه‌ی خدای آسای
هوش مصنوعی: اگر در زیر سایهای آرامش یابی، به دیگران نیز خوشبختی را هدیه دادهای و در سایه‌ی پروردگار خود آسایش را یافتهای.
نگویمت چو زبان‌آورانِ رنگ‌آسایکه ابرِ مشک‌فشانی و بحرِ گوهرزای
هوش مصنوعی: من را مانند سخنوران فریبنده و زیبا نخوان، زیرا که من همچون ابری پر از عطر و دریاهایی پر از گوهر هستم.
نکاهد آنچه نبشته‌ست عمر و نفزایدپس این چه فایده گفتن که تا به حشر بپای
هوش مصنوعی: عمر و زمانه چیزی از نوشتهها نمیکاهد و به آنها افزوده نمیشود، پس این چه سودی دارد که دربارهی آنها صحبت کنیم تا روز قیامت؟
مزیدِ رفعتِ دنیا و آخرت طلبیبه عدل و عفو و کرم کوش و در صلاح افزای
هوش مصنوعی: برای دستیابی به رتبههای بالاتر در دنیا و آخرت، باید تلاش کنی تا با انصاف، بخشش و مهربانی برخورد کنی و در بهبود اوضاع افزوده شوی.
به روزِ حشر که فعلِ بدان و نیکان راجزا دهند به مکیالِ نیک‌وبدپیمای
هوش مصنوعی: در روز قیامت، زمانی که اعمال خوب و بد مردم مورد حساب و کتاب قرار میگیرد، اعمال آنها با وزن و معیاری دقیق سنجیده می‌شود.
جریده‌ی گنهت عفو باد و توبه قبولسپیدنامه و خوشدل به عفو بار خدای
هوش مصنوعی: بخشش و آمرزش خداوند شامل حال تو باشد و توبهات مورد قبول قرار گیرد. پس با دل شاد و روحی پاک، امیدوار به عفو و رحمت پروردگار باش.
به طعنه‌ای زده باد آنکه بر تو بد خواهدکه بارِ دیگرش از سینه برنیاید وای
هوش مصنوعی: باد به طعنه‌ای به کسی اشاره کرده که قصد آسیب رساندن به تو را دارد؛ او نتوانسته بار دیگر از دلش برآید و این نشان از ناتوانی و شکست اوست.