غزل شمارهٔ ۲۵۲
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به موضوع عشق و جدایی می‌پردازد و از نابه‌جایی رفتن خوبان به صحرا و تنهایی آنها می‌گوید. او تأکید می‌کند که هر کس شناخته شده است و نمی‌تواند به تنهایی از دیگران فاصله بگیرد، چون این انصاف نیست. شاعر به علاقه‌مندی مردم به گل‌ها و زیبایی‌ها اشاره کرده و نشان می‌دهد که عشق باید با همدلی و جمعیت باشد. او همچنین به این نکته می‌پردازد که عشق و عقل با یکدیگر در تضادند و عده‌ای از هوشمندان نیز به دیوانگی در عشق دچار می‌شوند. در نهایت، او اشاره به سعادت و زندگی در کنار دیگران دارد و تأکید می‌کند که سعدی تنها نیست و دیگران نیز در این تلاش هستند.
نشاید که خوبان به صحرا روندهمه کس شناسند و هر جا روند
معنی: شایسته نیست که زیبارویان
برای گشت و گذار به باغ و صحرا بروند و با همه کس آشنا شوند و با آنان به هر جایی
بروند. - منبع: شرح غزلهای سعدی
حلالست رفتن به صحرا ولیکنه انصاف باشد که بی‌ما روند
هوش مصنوعی: رفتن به دشت و صحرا جایز است، اما انصاف این نیست که بدون ما بروند.
نباید دل از دست مردم ربودچو خواهند جایی که تنها روند
معنی: وقتی میخواهند تنها به جایی
روند شایسته نیست که از مردم دل بربایند و آنان را به عشق خود مبتلا سازند و سپس
به تنهایی بروند. - منبع: شرح غزلهای سعدی
که بپسندد از باغبانان گلکه از بانگ بلبل به سودا روند
معنی: چه کسی از نگهبان گل میپسندد
که در اثر نغمهسرایی بلبل برای گل چهره درهم کشد؟ - منبع: شرح غزلهای سعدی
برآرند فریاد عشق از ختاگر این شوخ‌چشمان به یغما روند
معنی: اگر این زیبارویان ناپروا
برای غارتگری به ختا که جایگاه زیبارویان است بروند، از آن شهر فریاد عشق برمیخیزد. / ختا: -> ۱۲۲٫۳ - منبع: شرح غزلهای سعدی
همه سروها را بباید خمیدکه در پای آن سروبالا روند
معنی: تمام سروهایی که با آن یار
بلندبالا قصد رقابت دارند باید خم شوند و در برابر او (معشوق) سر تعظیم فرود
آورند. - منبع: شرح غزلهای سعدی
بسا هوشمندا که در کوی عشقچو من عاقل آیند و شیدا روند
هوش مصنوعی: بسیاری از افراد فرزانه و باهوش هستند که در راه عشق، مانند من، ابتدا عاقل و سپس دیوانه می‌شوند.
بسازیم بر آسمان سُلَّمیاگر شاهدان بر ثریا روند
سُلَّم: نردبان / شاهدان: معشوقان
زیبا / ثریا: پروین -> ۳٫۷ / مجاز: ثريا (آسمان) / معنی: اگر شاهدان زیباروی به
آسمان روند و از دسترس دور شوند، برای هر رفتن به آسمان نردبانی خواهم ساخت. - منبع: شرح غزلهای سعدی
نه سعدی در این گل فرورفت و بسکه آنان که بر روی دریا روند
معنی: تنها سعدی نیست که پایش به گل
عشق فرو رفته است بلکه آنان که کشف و کراماتی دارند و بر روی آب دریا راه میروند
هم پایشان به گل عشق فرو رفته است. - منبع: شرح غزلهای سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی