غزل شمارهٔ ۵۴۲
هوش مصنوعی: این شعر به زیبایی و جذابیت معشوق اشاره دارد و شاعر احساسات عمیق و نافذی را در وصف او بیان می‌کند. شاعر در ابتدا از زیبایی‌های معشوق سخن می‌گوید و می‌خواهد او را ببیند، در حالی که با حسرت یادآوری می‌کند که دوستانش در یادش نیستند. او به چمن و سروی اشاره می‌کند که هیچ‌کس مانند معشوقش زیبا نیست. شاعر همچنین از مشکلات و دردهای عاشقانه‌اش صحبت می‌کند و بیان می‌کند که در تفکر و یاد معشوق به تنگنا افتاده است. او از احساس غرق شدن و درماندگی در عشق می‌نویسد و به تمثیل‌هایی همچون عقیق و آتش اشاره می‌کند که نشان‌دهنده‌ی شدت احساسات اوست. در نهایت، به دوران‌های قدیم و داستان موسی و سامری نیز اشاره می‌کند تا نشان دهد که عشق و وابستگی به معشوق، چه حالتی را در انسان ایجاد می‌کند.
آخر نگاهی باز کن وقتی که بر ما بگذرییا کبر منعت می‌کند کز دوستان یاد آوری
هوش مصنوعی: به آخر وقتی از کنار ما میگذری، یک نگاهی به ما بینداز. آیا غرور مانع میشود که حتی یاد دوستانت را هم تازه کنی؟
هرگز نبود اندر ختن بر صورتی چندین فتنهرگز نباشد در چمن سروی بدین خوش منظری
هوش مصنوعی: در هیچ کجا به اندازه ختن، چنین زیبایی وجود ندارد و در هیچ باغی هم سروی به این زیبایی نخواهد بود.
صورتگر دیبای چین گو صورت رویش ببینیا صورتی برکش چنین یا توبه کن صورتگری
ای که بر دیبای چینی صورتگری میکنی، بیا چهرهاش را ببین، یا صورتی چون او ترسیم کن، یا از صورتگری توبه کن!
ز ابروی زنگارین کمان گر پرده برداری عیانتا قوس باشد در جهان دیگر نبیند مشتری
هوش مصنوعی: اگر پرده از ابروی زنگاری کمان برداری، در این صورت قوس و کمان در دنیای دیگر نمایان خواهد شد و مشتری (ستاره) دیگر نخواهد توانست آن را ببیند.
بالای سرو بوستان رویی ندارد دلستانخورشید با رویی چنان مویی ندارد عنبری
هوش مصنوعی: در بالای درخت سرو باغ، مانند دلبر، چهرهای نیست. خورشید با هیچ چهرهای، مانند چهرهای که آن موها را دارد، رقابت نمیکند.
تا نقش می‌بندد فلک کس را نبوده‌ست این نمکماهی ندانم یا ملک فرزند آدم یا پری
هوش مصنوعی: فلک، نقش و اثر خود را بر روی همه میسازد و هیچ‌کس تا به حال مانند این کار نمیکند. آیا این زیبایی و خاصیت در حیات آدمی یا در جهان مادی است یا شاید هم در موجودات غیرانسانی، مانند پریها؟
تا دل به مهرت داده‌ام در بحر فکر افتاده‌امچون در نماز استاده‌ام گویی به محرابم دری
هوش مصنوعی: تا زمانی که دل به محبت تو سپردهام، غرق در افکار و خیالهای تو شدهام، انگار که در حال نماز خواندن هستم و در محرابم ایستادهام.
دیگر نمی‌دانم طریق از دست رفتم چون غریقآنک دهانت چون عقیق از بس که خونم می‌خوری
هوش مصنوعی: دیگر نمی‌دانم کدام راه را باید بروم؛ مثل شخصی که در آب غرق شدهاست. دهان تو مانند عقیق زیباست، اما از بس که خون من را میمکشی، دیگر نمیتوانم تحمل کنم.
گر رفته باشم زین جهان بازآیدم رفته روانگر همچنین دامن کشان بالای خاکم بگذری
هوش مصنوعی: اگر از این دنیا رفته باشم، روح من بازمیگردد. اگر همچنان که به آرامی میگذری، دامن بر خاک بزنم.
از نعلش آتش می‌جهد نعلم در آتش می‌نهدگر دیگری جان می‌دهد سعدی تو جان می‌پروری
هوش مصنوعی: از سم اسب، شعلههایی بهپا میشود و وقتی فرد دیگری جان خود را فدای چیزی می‌کند، تو سعدی جان را پرورش میدهی.
هر کس که دعوی می‌کند کاو با تو انسی می‌کنددر عهد موسی می‌کند آواز گاو سامری
هوش مصنوعی: هر کسی که ادعا می‌کند با تو ارتباطی نزدیک دارد، در واقع در کیفیت ارتباطش مانند کسانی است که در زمان موسی به پرستش گاو سامری پرداختهاند.