بخش ۱۶ - حکایت از تاریخ دهقان در صعوبت صحبت احمقان
هوش مصنوعی: این شعر درباره وضعیت نامناسب و ظلمی است که بر عاقلان و خردمندان میرود. شاعر اشاره میکند که در زمانهای قدیم، هنگامی که حاکمان عصبانی میشوند، عاقلان را با جاهلان میآمیزند و در زندان میبرند. این وضعیت بدتر از هر عذابی است چون حکیم در نزد احمق قرار میگیرد. شاعر از خداوند درخواست میکند که او را از این مشکلات و رنجهای سهگانه رهایی بخشد و به او آرامش دهد. در کل، شعر نگاهی به ظلم و بیعدالتی در جامعه و تأثیر آن بر خردمندان دارد.
رقم کرده با نوک کلک دبیربه نامه، جهاندیده دهقان پیر
هوش مصنوعی: با قلم دبیر بر کاغذ نوشته شده است و این نامه از طرف یک دهقان با تجربه و دانا به جهان آورده شده است.
که از عهد شیث و کیومرث و جمچنین است رسم ملوک عجم
هوش مصنوعی: از زمان شیث و کیومرث و جم، این رفتار و رسم پادشاهان عجم برقرار بوده است.
که چون خشم گیرند بر عاقلاننشانندشان همسرِ جاهلان
هوش مصنوعی: وقتی که بر عاقلان خشم بگیرند، آنها را به همان اندازه نادانها میبرند و به رفتار جاهلان میگیرند.
غضب چون نمایند بر بخردیبه زندان کنند اندرش با ددی
هوش مصنوعی: زمانی که خشم و غضب بر دانشمندان و اهل خرد حاکم میشود، آنها را مانند زندانی در محدودیتهای تفکر و اندیشهشان قرار میدهند.
نه آن دد که مردم دری کار اوستهمان دد که از مردم سفله خوست
هوش مصنوعی: این جملات به این معناست که آن موجودی که به عنوان دد و بیرحم شناخته میشود، تنها به خاطر رفتار خود انسانها نیست. بلکه افرادی که از صفات زشت و پایینتر از خود پیروی میکنند، شایسته این توصیف هستند. در حقیقت، این انسانها هستند که با رفتارهای ناپسند خود، در حقیقت دد به حساب میآیند.
بتر زین نباشد عذابی الیمکه با احمقی همسر افتد حکیم
هوش مصنوعی: هیچ عذابی به تلخی این نیست که انسانی حکیم با شخصی احمق زندگی مشترک کند.
کریمی که جفت لئیمان شودبرو سختی مردن آسان شود
هوش مصنوعی: اگر انسانی نیکوکار با انسانهای بد همراه شود، مشکلات و سختیهای زندگی برایش راحتتر میشود.
ازین است کز سرور کایناتجهان معانی، علیه الصّلات
هوش مصنوعی: این جمله به این معنی است که از شادی و خوشحالی ناشی از وجود خداوند و آفرینش، مفاهیم و معانی در جهان به وجود آمدهاند.
چنین است فرمان که باشد سه تنسزای ترحّم، به دور زمَن
هوش مصنوعی: فرمان بر این است که فقط سه نفر در دنیا سزاوار رحمت و مهربانی هستند.
عزیزی که چرخش به خواری کشدتوانگر که از فقر تلخی چشد
هوش مصنوعی: عزیزی که به خاطر بدی روزگار و سختیها به ذلت بیفتد، از ثروتمندی که تلخی فقر را تجربه کرده، به مراتب باارزشتر است.
سیم بخردی کز جفای سپهرشود سُخرهٔ جاهل دیو چهر
هوش مصنوعی: سیم و زر حکمت و دانایی با نیرنگ و سختیهای دنیا به بازی گرفته میشود و در نظر نادانان همچون یک دیو زشت و خوار جلوه میکند.
خدای کرم گستر ذوالجلالنیوشندهٔ راز و دانای حال
هوش مصنوعی: خدای مهربان و باجلال، همواره به رازها گوش میسپارد و به وضعیتها آگاه است.
مرا زین سه محنت رهایی دهدوزین بستگی، دلگشایی دهد
هوش مصنوعی: مرا از این سه درد نجات میدهد و از این وابستگی، آسایش و آرامش میبخشد.