غزل شمارهٔ ۱۰۰
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به احساسات عمیق عاشقانه خود اشاره دارد. او خود را همچون پروانه‌ای می‌داند که دور شمع عشق می‌چرخد، در حالی که عقل او از این عشق دور است. او بیان می‌کند که جان او مانند پروانه‌ای است که به شمع زیبایی و جذابیت معشوقش وابسته است. در این شعر از زلف معشوق به عنوان نمادی از زیبایی و همچنین درد و رنج عشق یاد می‌شود. شاعر عشق را گنجی پنهان توصیف می‌کند و بیان می‌کند که کسی که به دنبال عشق است، ممکن است در ویرانی‌ها نیز جستجو کند. در نهایت، او به این نکته اشاره می‌کند که دست‌یابی به عشق واقعی مستلزم فانی شدن از خود است و امیدوار است که اگر معشوق او را در عشق خود فانی کند، این عمل باعث شادی‌اش خواهد شد. شاعر همچنین به بازی بیدق در عشق اشاره می‌کند و بیان می‌کند که اگر به فرزانگی برسد، تبدیل به فردی عقلانی می‌شود.
شمع رویت را دلم پروانه‌ای استلیک عقل از عشق چون بیگانه‌ای است
هوش مصنوعی: دل من مانند پروانه‌ای است که به شمع چهره تو علاقه دارد، اما عقل من از عشق و جذبهات به دور است و بیگانه به نظر میرسد.
پر زنان در پیش شمع روی توجان ناپروای من پروانه‌ای است
هوش مصنوعی: پرواز زنان در مقابل شمعی که نمایانگر زیبایی توست، جان من که بیپرواست، شبیه یک پروانه است.
بر سر موی است جان کز دیرگاهیک سر موی توام در شانه‌ای است
هوش مصنوعی: بر سر موی تو، جان من به خطر افتاده است؛ چرا که مدت زیادی است که یک تار موی تو در شانهام گره خورده است.
زلف تو زنار خواهم کرد از آنکهر شکن از زلف تو بتخانه‌ای است
هوش مصنوعی: من میخواهم زلف تو را بهعنوان نوار خویش بپوشم، زیرا هر درشتی و شکنی در زلف تو برای من مانند معبدی مقدس است.
واندران بتخانه درد عشق راجان خون آلود من پیمانه‌ای است
هوش مصنوعی: عاشقان در معبد بتها به دنبال درد عشق هستند و جان خونین من به عنوان پیمانه‌ای از این درد به حساب میآید.
وصل تو گنجی است پنهان از همههر که گوید یافتم دیوانه‌ای است
هوش مصنوعی: وصال تو مانند گنجی است که از دید همه پنهان مانده است. هر کس که با افتخار بگوید آن را پیدا کرده، دیوانه‌ای بیش نیست.
در خرابات خرابی می‌رومزانکه گر گنجی است در ویرانه‌ای است
هوش مصنوعی: در مکانهای خراب و ویران به سر میبرم، زیرا اگر گنجی هم وجود داشته باشد، در همین ویرانیهاست.
مرغ آدم دانهٔ وصل تو جستلاجرم در بند دام از دانه‌ای است
هوش مصنوعی: پرندهٔ وجود انسان به دنبال دانهٔ پیوند با تو میگردد، بنابراین ناگزیر در دام وابستگی به آن دانه گرفتار شده است.
خفته‌ای کز وصل تو گوید سخنخواب خوش بادش که خوش افسانه‌ای است
هوش مصنوعی: کسی که در خواب شیرین است و از عشق تو صحبت می‌کند، خوابش مبارک باشد؛ زیرا او داستانی زیبا و دلنشین را تجربه می‌کند.
وصلت آن کس یافت کز خود شد فناهر که فانی شد ز خود مردانه‌ای است
هوش مصنوعی: کسی که به وصل محبوب دست پیدا کرد، باید خود را فراموش کرده باشد. هر کسی که از خود عبور کند، به نوعی دیگر وجودش را از دست میدهد و این نشانهای از شجاعت اوست.
گر مرا در عشق خود فانی کنیباقیت بر جان من شکرانه‌ای است
هوش مصنوعی: اگر مرا در عشق خود از بین ببری، باقیماندهام بر جانم، شکرانه‌ای است.
بیدقی عطار در عشق تو راندگر به فرزینی رسد فرزانه‌ای است
هوش مصنوعی: عطار در عشق تو به طور ناشیانه بازی می‌کند، اما اگر به شخص باهوش و زبردستی برسد، در واقع شخصی شایسته و دانا است.