گفتار بوعلی طوسی دربارهٔ اهل جنت و اهل دوزخ
هوش مصنوعی: این شعر درباره بوعلی طوسی و سفر روحانی اوست. شاعر به شرح حال اهل جنت و دوزخ می‌پردازد. اهل جنت، با وجد و شادمانی از جمال خداوند سخن می‌گویند و از خوشی‌های بهشت می‌گویند. اما اهل دوزخ، که در آتش حسرت و عذاب هستند، به حسرت خود اشاره می‌کنند و از ناراحتی و دوری از معشوق سخن می‌رانند. آنها می‌گویند که در این شعله‌های آتش، تنها یاد معشوق را در دل دارند و از حسرت جدایی رنج می‌برند. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که در این مسیر، حسرت و درد را نمی‌توان نادیده گرفت و مجروحان باید به عمق جراحت خود توجه کنند.
بوعلی طوسی که پیر عهد بودسالک وادی جد و جهد بود
هوش مصنوعی: بوعلی طوسی که در زمان خود کسی سالک و جویای علم و تلاشگر بود.
آن چنان جا کو به ناز و عز رسیدمن ندانم هیچکس هرگز رسید
هوش مصنوعی: به جایی رسیدم که در آنجا به زیبایی و عظمت دست یافتهام، اما نمیدانم آیا کسی دیگر نیز به چنین جایی رسیده است یا خیر.
گفت فردا اهل دوزخ زار زاراهل جنت را بپرسند آشکار
هوش مصنوعی: فردا کسانی که در جهنم هستند، با ناراحتی و گریه از بهشتیها میپرسند.
کز خوشی جنت و ذوق وصالحال خود گویید با ما حسب حال
هوش مصنوعی: از شوق بهشت و لذت وصال، حال و روز خود را با ما در میان بگذارید.
اهل جنت جمله گویند این زمانخوشی فردوس برخاست از میان
هوش مصنوعی: همه اهل بهشت می‌گویند که این زمان، خوشی و رضایت بهشتی از درون برخاست.
زانک ما را در بهشت پر کمالروی بنمود آفتاب آن جمال
هوش مصنوعی: توجه کن که ما در بهشت، زیبایی و کمال را از چهرهای شگفتانگیز دریافت کردیم؛ چرا که همچون آفتابی، آن جمال بر ما تابید.
چون جمال او به ما نزدیک شدهشت خلد از شرم آن تاریک شد
هوش مصنوعی: زمانی که زیبایی او به ما نزدیک شد، هشت بهشت از شرم به حالت تاریکی درآمد.
در فروغ آن جمال جان فشانخلد را نه نام باشد نه نشان
هوش مصنوعی: در نور آن چهره زیبا، بهشت نه نامی دارد و نه نشانی.
چون بگویند اهل جنت حال خویشاهل دوزخ در جواب آیند پیش
هوش مصنوعی: وقتی اهل بهشت از حال خود می‌گویند، اهل جهنم در پاسخ به آنها میآیند و حرفی میزنند.
کای همه فارغ ز فردوس و جنانهرچ گفتید آنچنانست، آنچنان
هوش مصنوعی: ای کسانی که از بهشت و نعمتهای آن بینیازید، هر چه گفتید درست است و همانطور که بیان کردید، حقیقت همین است.
زانک ما کاصحاب جای ناخوشیماز قدم تا فرق غرق آتشیم
هوش مصنوعی: ما مانند دوستانی هستیم که در جای نامناسبی قرار داریم؛ از سر تا پا در آتش غرق شدهایم.
روی چون بنمود ما را آشکارحسرت واماندگی از روی یار
هوش مصنوعی: هنگامی که چهرهام را به نمایش میگذارم، حسرت و اندوهی که از دوری محبوب در دلم هست، به راحتی قابل مشاهده است.
چون شدیم اگه که ما افتاده‌ایموز چنان رویی جدا افتاده‌ایم
هوش مصنوعی: با افتادن ما، احساس میکنیم که از چنان چهرهای، جدا شدهایم.
ز آتش حسرت دل ناشاد ماآتش دوزخ ببرد از یاد ما
هوش مصنوعی: از درد و حسرت دل خوشحال ما، آتش جهنم نیز در یاد ما نمیماند.
هر کجا کین آتش آید کارگرز آتش دوزخ کجا ماند خبر
هوش مصنوعی: هر جا که این آتش خشم و کینه شعلهور شود، دیگر از عذاب آتش دوزخ خبری نخواهد بود.
هرک را شد در رهش حسرت پدیدکم تواند کرد از غیرت پدید
هوش مصنوعی: هر کسی که در مسیر خود دچار حسرت و آرزوهای ناچیز شده باشد، نمیتواند از قدرت و غیرت واقعی خود بهرهوری کند.
حسرت و آه و جراحت بایدتدر جراحت ذوق و راحت بایدت
هوش مصنوعی: برای رسیدن به شادی و آرامش، باید از درد و افسوس گذشت و آنها را تجربه کرد.
گر درین منزل تو مجروح آمدیمحرم خلوت گه روح آمدی
هوش مصنوعی: اگر در این مکان دچار آسیب یا زخم شدهای، به محفل خاصی که روح در آن مینشیند وارد شدهای.
گر تو مجروحی دم از عالم مزنداغ می‌نه بر جراحت، دم مزن
هوش مصنوعی: اگر زخمی شدهای، از درد و غم خود صحبت نکن. بر جای زخمات داغ نگذار و برایش زاری نکن.