(۱) حکایت سلطان سنجر با عبّاسۀ طوسی
هوش مصنوعی: در این شعر، سنجر شاه به دیدن عباسه می‌آید، اما عباسه در ابتدا سکوت می‌کند. وقتی از او دلیل سکوتش را می‌پرسند، او پاسخ می‌دهد که وقتی چشمش به شاه افتاد، دنیا را پر از مشکلات و داس‌ها دید و تنها چاره‌اش سکوت بود. سپس به ارزش‌های دنیوی و آخرتی اشاره می‌کند و می‌گوید که خوشبختی در دنیا، می‌تواند به زوال و عذاب در آخرت منجر شود. او با ذکر مثال‌هایی از موسی و فرعون، به این نکته می‌پردازد که اعمال ما در دنیا، آثارشان در آخرت با ما همراه خواهد بود و نمی‌توان از عواقب اعمال خود فرار کرد. در نهایت، بر اهمیت داشتن روحیه سبکبار و خالی از بارهای دنیوی تأکید می‌کند.
مگر یک روز سنجر شاه عالیبر عبّاسه آمد جای خالی
هوش مصنوعی: یک روز سنجر شاه برعباسه آمد و جای خالی را مشاهده کرد.
نیامد کارِ این با کارِ آن راستچو لختی پیش او بنشست برخاست
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که این کار با کار دیگر به خوبی جور نمیآید. وقتی که مدتی در کنار هم نشستهاند، ناگهان همه چیز تغییر می‌کند و از هم جدا میشوند.
کسی گفتش چرا خاموش بودینگفتی تو حدیثی نه شنودی
هوش مصنوعی: کسی از او پرسید چرا ساکت بودی و چیزی نگفتی؟ او در جواب هیچ داستانی را نه گفت و نه شنید.
جوابش داد عبّاسه پس آنگاهکه چشمم آن زمان کافتاد بر شاه
هوش مصنوعی: عباس به او پاسخ داد، زمانی که چشمم به شاه افتاد.
جهانی پُر ز شاخ تند دیدمبدستم داسکی بس کند دیدم
هوش مصنوعی: در یک جهان پر از درختان سرسخت، من با داس کوچکی روبرو شدم که بسیار کارآمد بود.
بدان داسک نیارستم درودنندیدم چاره جز خاموش بودن
هوش مصنوعی: من نمیتوانم به این مشکل پاسخ دهم و راه حلی جز سکوت پیدا نکردم.
تو گر از جاهِ دنیا شادمانیز جاه آخرت محروم مانی
هوش مصنوعی: اگر از مقام و موقعیت دنیوی خوشحال هستی، بدان که از نعمتهای آخرت بیبهره خواهی ماند.
چو گرد تو برآید مال و جاهتشود مال تو مار و جاه چاهت
هوش مصنوعی: زمانی که ثروت و منزلت به سمت تو بیاید، باید بدانید که این ثروت مانند ماری خطرناک و این مقام چون چاهی عمیق است.
دل تو چیست موسی، نفس فرعونچو طشتی آتشین دنیا بصد لون
هوش مصنوعی: دل تو چیست ای موسی، نفس فرعون مانند یک تشت آتشین است که دنیا را به هزار رنگ در میآورد.
اگر جبریل فرماید بود خوشز موسی دست آوردن به آتش
هوش مصنوعی: اگر فرشته وحی بگوید که بهتر است از موسی چیزی یاد بگیری، به راحتی میتوانی از آتش بهرهبرداری کنی.
ولی گوینده گر فرعون باشدعذاب آتش صد لون باشد
هوش مصنوعی: اگر سخنران به اندازه فرعون قدرت و تسلط داشته باشد، عذابهایی که بر او نازل میشود، بسیار متنوع و گوناگون خواهد بود.
که گر در طاعتی کردی گناهیبود هر عضوِ تو بر تو گواهی
هوش مصنوعی: اگر در حال اطاعت و عبادت هستی، هر گناهی که مرتکب شوی، اعضای بدنت بر علیه تو شهادت میدهند.
نه کفر آنجا و نه ایمانت باشدکز اینجا آنچه بُردی آنت باشد
هوش مصنوعی: نه در آنجا کافر هستی و نه مؤمن، زیرا هر آنچه که از این دنیا به آنجا میبری، حقیقتاً تو را میسازد.
همان دروی که اینجا کشته باشیهمان پوشی که اینجا رشته باشی
هوش مصنوعی: هر کسی که در این دنیا چیزی را از دست بدهد یا به نوعی قربانی شود، در نهایت همان چیز را به نوعی دیگر در جایی دیگر تجربه خواهد کرد.
ترا آنجا زیان و سود با توهمان باشد که اینجا بود با تو
هوش مصنوعی: در آن جا هم همان زیان و سودی که اینجا با تو هست، وجود دارد.
نیابی شادی ای درویش آنجامگر شادی بری با خویش آنجا
هوش مصنوعی: ای درویش، تو هیچ جا شادی را نخواهی یافت، مگر اینکه شادی را با خود به آنجا ببری.
اگر در زهر و گر در نوش میریتو هم بار خود اندر دوش گیری
هوش مصنوعی: اگر در خوشی باشی یا در ناخوشی، در هر حال باید بار مسئولیت خود را به دوش بکشی و با آن کنار بیایی.
چو یک یک ذرّهٔ عالم حجابستترا گر ذرّهٔ باشد حسابست
هوش مصنوعی: هر ذرهای از عالم یک حجاب است، اگر تو هم ذرهای باشی، پس قابل شمارش خواهی بود.
قدم بر جای سرگردان چو پرگارگران جانی مکن بگذر سبکبار
هوش مصنوعی: قدمهایت را مانند یک پرگار ثابت نگهدار و سرگردان نباش. خودت را آزاد کن و بیدغدغهتر حرکت کن.