(۴) حکایت شوریده دل بر سر گور
هوش مصنوعی: در این شعر، فردی در سحرگاه بر سر قبر بزرگی می‌رسد و متوجه می‌شود که سنگی بر روی قبر گذاشته‌اند و هیچ نشانی از زندگی و آثار این فرد وجود ندارد. او به تفکر در مورد زندگی و مرگ می‌پردازد و به این نتیجه می‌رسد که انسان‌های بزرگ و قوی در نهایت هیچ چیزی از دنیا نخواهند داشت. او چه در دنیا و چه در آخرت به دنبال چیز دیگری بوده که در این دنیا نصیبش نشده است.
شاعر به ما یادآور می‌شود که دنیا پر از زحمت و نفع‌های زودگذر است و در نهایت، همه چیز به هیچی ختم می‌شود. او تاکید می‌کند که زندگی حقیقی در درک عمیق از وجود و عدم است و انسان باید تلاش کند تا از غفلت و اشتباهات خود رهایی یابد. عشق و شوق به معشوق نیز به عنوان نیرویی سوزاننده و راهنمای حقیقی مطرح می‌شود. در نهایت، شاعر از ما می‌خواهد که خود را از توهمات دنیا رها کنیم و به حقیقت معنوی برسیم.
یکی شوریدهٔ می‌شد سحرگاهسر خاک بزرگی دید در راه
هوش مصنوعی: یک نفر مست و دیوانه صبح زود در مسیر خود بر سر مزار بزرگی قرار گرفت.
بسی سنگ نکو بر هم نهادهیکی نقش قوی محکم نهاده
هوش مصنوعی: بسیاری از سنگهای خوب و باکیفیت را جمع کرده و بر روی هم گذاشته‌اند و یکی از آنها را به شکلی محکم و با استحکام در معرض نمایش قرار دادهاند.
زمانی نیک چون آنجا باستاددل خود پیش جان او فرستاد
هوش مصنوعی: در زمانی خوب، دل خود را به پیش او فرستاد و در آنجا با آرامش ایستادگی کرد.
چنین گفت او که این شخصی که خفتستندارد هیچ، ازان کارش نهفست
هوش مصنوعی: او گفت: این شخصی که خوابیده هیچ چیزی ندارد و از کارهای او بهرهای نیست.
چنین مردی قوی جان عزیزشنمی‌بینم درین ره هیچ چیزش
هوش مصنوعی: این مردی که قوی و دلیر است، من در این راه هیچ چیز از عزیزانش نمیبینم.
جز این سنگی که بر گورش نهادندنصیبی از همه کَونش ندادند
هوش مصنوعی: تنها چیزی که بر مزارش گذاشتند یک سنگ است و بیش از این در زندگیاش هیچ بهره و نصیبی از جهان نبرده است.
بدو گفتند روشن کن تو ما راچنان کین راز گردد آشکارا
هوش مصنوعی: به او گفتند که ما را روشن کن و به ما راه را نشان بده تا این راز برای همگان آشکار شود.
چنین گفت او که این مردیست خفتهبترک دنیی و عقبی گرفته
هوش مصنوعی: او گفت که این مرد به قدری در دنیا و آخرت از خواب غفلت بیرون آمده است که از همه چیز فاصله گرفته و در آرامش به سر میبرد.
نه دنیا دارد و نه آخرت نیزکه او بودست خواهان دگر چیز
هوش مصنوعی: او نه به دنبال دنیا است و نه آخرت، زیرا خواستهاش چیزی دیگر است.
ولی چه سود کان چیزیست کز عزبکس نرسید و نرسد نیز هرگز
هوش مصنوعی: ولی چه فایده دارد که چیزی به دست آید که از عزت شخصی حاصل نشود و هرگز هم نخواهد شد؟
پس او گر راستی ور پیچ داردهمه از دست داده هیچ دارد
هوش مصنوعی: اگر کسی راستگو باشد، حتی اگر دروغی بر زبان بیاورد، در نهایت همه چیز را از دست داده و هیچ چیز ندارد.
جهانی را که چندین ضرّ و نفعستببین تا حدِّ او از خفض و رفعست
هوش مصنوعی: به دنیا نگاهی بینداز که پر از فرصتها و مشکلات است و بفهم که این جهان، محدود به ارتفاعات و پستیهاست.
بروز این جمله در چشمت نهد راستشبت در خشم گرداند کم و کاست
هوش مصنوعی: این جمله در چشمانت به وضوح نمایان می‌شود و شبهای تو را در خشم و تنش میافزاید و هر چه که در آن شبها کم و کاستی وجود دارد، هم بیشتر می‌شود.
بینداز این جهان پیچ بر پیچ چو بر خوان جهانی هیچ بر هیچ
هوش مصنوعی: در این جهان پر از پیچیدگیها و دشواریها، مانند این است که وقتی به میزی نگاه میکنی که هیچ چیز روی آن نیست، فقط باید در نظر داشته باشی که در نهایت همه چیز به هیچ جا ختم می‌شود.
تو این بنهادن و برداشتن بینز هیچی این همه پنداشتن بین
هوش مصنوعی: به تو میگویم که اگر نگاه کنی به چگونگی ساختن و کنار گذاشتن چیزها، خواهی دید که از هیچ، این همه اندیشه و مفهوم به وجود آمده است.
طریقت چیست نقد جان فکندنکه خود را در غلط نتوان فکندن
هوش مصنوعی: طریقت در واقع به معنای رها کردن جان و نفس خود از تعلقات دنیاست، به گونهای که نتوان در اشتباهات و خطاها غوطهور شد.
چو چشمت نیست دایم در غلط باشکه نقش راه زن آمد ز نقّاش
هوش مصنوعی: هرگاه چشمانت به درستی باز نباشد، در اشتباه خواهی بود؛ زیرا که تصویر دغلکاران از هنرمند به وجود آمده است.
اگرچه دردِ بی اندازه هستستبکلی کی دهد معشوق دستست
هوش مصنوعی: با وجود اینکه درد و رنج زیادی وجود دارد، اما هیچ کس نمیتواند به معشوق کمک کند.
که تا عاشق بوَد پیوسته سوزانوزو پیوسته معشوقش فروزان
هوش مصنوعی: تا زمانی که عاشق هست، همیشه در آتش عشق میسوزد و معشوقش همیشه در نور و روشنی قرار دارد.
همه کس را چو در خوردست معشوقبکلی کی رسد هرگز بمخلوق
هوش مصنوعی: هرکس که معشوقش را به طور کامل درک کرده باشد، هرگز نمیتواند به مخلوقی دیگر دست یابد.
نباشد آگهی در خورد ما راز شوق او بماند درد مارا
هوش مصنوعی: ما در عطش عشق او آگاه نیستیم و این بیخبری، درد و رنج ما را بیشتر کرده است.
توئی عاشق ترا بِه دل که سوزدتو دل می‌سوز تا او می‌فروزد
هوش مصنوعی: تو عاشق هستی و دل تو به خاطر عشق میسوزد، در حالی که دل تو نیز به خاطر او درد میکشد و میسوزد.
اگر داری سر این گر نداریجز این ره هیچ ره دیگر نداری
هوش مصنوعی: اگر در مسیر زندگی فقط به این فکر کنی که باید به هدفی برسی و غیر از این هدف دیگری در ذهنت نداشته باشی، به احتمال زیاد هیچ راه دیگری برای پیشرفت نخواهی یافت.
درو معدوم شو ای گشته موجودتو واو در نمی‌گنجد چه مقصود
هوش مصنوعی: در جستجوی وجود خود، باید به سوی فنا بروی. تو آنقدر بزرگ و مهم هستی که در محدوده واو (واژه و کلمه) نمیگنجی. به عبارتی، برای درک حقیقت وجودیات باید از قالبهای معمول فراتر بروی.