بخش ۳ - الحکایه و التمثیل
هوش مصنوعی: این شعر دربارهٔ دیدار حلاج در خواب است که با سر بریده و جام جلابی در دستش دیده می‌شود. او به سوالاتی دربارهٔ وضعیتش پاسخ می‌دهد و توضیح می‌دهد که این جام را سلطان نیکوکار به او داده است. حلاج می‌گوید کسی که این جام را درک کند، باید خود را فراموش کند و در اسم و معنا غرق شود. او به تفکر در مورد جسم و جان اشاره می‌کند و آنها را به عنوان موانع درک واقعی مطرح می‌کند. در نهایت، او به این نکته می‌رسد که انسان باید از این موانع فانی شود تا به حقیقت بپیوندد و به یک وجود واحد دست یابد. این شعر به موضوعات عرفانی و وحدت وجود اشاره دارد.
بشب حلاج را دیدند در خواببریده سر بکف با جام جلاب
هوش مصنوعی: در شب، حلاج را در خواب دیدند که سرش بریده شده و در دستانش جامی از جلاب (نوشیدنی خوشبو) دارد.
بدو گفتند چونی سر بریدهبگو تا چیست این جام گزیده
هوش مصنوعی: به او گفتند که حالتو چگونه است، در حالی که سر بریدهای. بگو این جام خاص چیست؟
چنین گفت او که سلطان نکونامبدست سر بریده می‌دهد جام
هوش مصنوعی: او گفت که سلطان با اعتبار، به کسی که سرش بریده شده، جامی می‌دهد.
کسی این جام معنی می‌کند نوشکه کردست او سر خود را فراموش
هوش مصنوعی: کسی میتواند این نوشیدنی را درک کند که خودش را فراموش کرده باشد.
نخستین جسم خود در اسم دربازپس آنگه جان زبعد اسم درباز
هوش مصنوعی: ابتدا جسم خود را در نامی که به آن اشاره شده، خواهید دید و سپس جان خود را پس از آن نام مشاهده خواهید کرد.
چنان در اسم او کن جسم پنهانکه می‌گردد الف در بسم پنهان
هوش مصنوعی: به گونهای در نام او بنفس خاموشی کن که مانند الف در بسم، در پس آن پنهان می‌شود.
چو جسمت رفت جان را کن مصفابرآی ازجان و گم شو در مسما
هوش مصنوعی: وقتی که بدنت از بین رفت، روح خود را پاک و خالص کن و از آن جدا شده و در معنای واقعی خود ناپدید شو.
یکی دریاست زو علم گرفتههمه موجش دل آدم گرفته
هوش مصنوعی: یک دریایی وجود دارد که از آن علم و دانش به دست آمده و هر موج آن دل انسان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
کجا این موج دریا می‌نشیندکه دریا چیست در ما می‌نشیند
هوش مصنوعی: این جمله به دنبال یافتن پاسخ این پرسش است که چگونه ما تأثیرات و احساسات ناشی از دریا را در وجود خودمان حس میکنیم. در واقع، این تصویر نشان می‌دهد که دریا تنها یک جسم بیرونی نیست، بلکه احساسی عمیق و درونی در ما ایجاد می‌کند. به عبارتی، تجربه دریا در دل و وجود ما جای دارد و در روح ما رسوخ کرده است.
مرا باید که جان و تن بماندوگر هر دو بماند من نماند
هوش مصنوعی: من باید زنده بمانم، حتی اگر جان و بدنم باقی بمانند، اما من خودم نمانم.
من و تو یک من زهرست در کارکه ز آن یک جو شده کوهی نگوسار
هوش مصنوعی: من و تو از یک نفس و ذات هستیم، اما این یک نفس به قدری قوی است که میتواند کوهی بزرگ بسازد.