بخش ۱۲ - الحکایه و التمثیل
هوش مصنوعی: داود از خداوند سؤال می‌کند که حکمت چیست و چرا خلقت وجود دارد. پاسخ می‌آید که این گنج پنهان، یعنی درک حقیقت و شناخت الوهیت، باید شناخته شود. برای دست‌یابی به این گنج، بایستی دل را آماده کرد. اگر چشم دل باز باشد، انسان قادر به دیدن زیبایی‌ها و عجایب خواهد بود. عیسی(ع) و الاغ هر دو چشمی ظاهری دارند، اما بینش حقیقی عیسی در دلش نهفته است. هرچند که فرد ممکن است وصف این حقیقت را شنیده باشد، اما تنها با درک عمیق آن را خواهد فهمید. قرب به خداوند از طریق کوشش و تلاش در نزدیک شدن به او حاصل می‌شود.
در ادامه، به تمثیل پرنده‌ای اشاره می‌شود که اگر تحت تربیت شاه باشد، به مقام و عزت می‌رسد، اما اگر نتواند پرواز کند و به او نزدیک نشود، در حسرت می‌ماند. در نهایت، مفهوم این شعر به کوشش و تلاش انسان‌ها در شناخت حقیقت و ارتباط با خداوند اشاره دارد.
ز رب العزه اندر خواست داودکه حکمت چیست کآمد خلق موجود
هوش مصنوعی: داود از خداوند خواست تا بداند حکمت چیست و چرا خلقت انسان و موجودات به وجود آمده است.
خطاب آمد که تا این گنج پنهانکه این ماییم بشناسند ایشان
هوش مصنوعی: پیامی صادر شد که باید این گنج پنهان را که ما هستیم، شناخت.
چو از بهر شناسایی گنجیبگلخن سر فرو آری برنجی
هوش مصنوعی: هنگامی که به دنبال کشف گنجی هستی، باید در مکان مناسب و با دقت عمل کنی.
اگر چشم دلت بیننده بودیترا بینندگی زیبنده بودی
هوش مصنوعی: اگر دل تو توانایی دیدن داشت، زیبایی خاصی برای تو میبود.
ز نور چشم سر چیزی نیایددلت را نور چشمی می‌بباید
هوش مصنوعی: اگر نور چشم سر را به معنای زیباییهای ظاهری و دنیوی در نظر بگیریم، به این معناست که از این زیبایی‌ها چیزی برای دل نخواهیم داشت. بنابراین، برای دل باید به دنبال نوری دیگر، یعنی عشق و محبت واقعی بود که میتواند دل را روشن کند.
که عیسی را و خر را چشم سر بودولی چشم دل عیسی دگر بود
هوش مصنوعی: عیسی و الاغ هر دو چشمانی برای دیدن دارند، اما بینایی عیسی از نظر باطن و دل متفاوت است.
اگر هرگز دلت را دیده بودیعجایبهای این ره دیده بودی
هوش مصنوعی: اگر دلت را میدیدی، شگفتیهای این مسیر را هم میتوانستی مشاهده کنی.
اگر چه وصف آن عمری شنیدینیاری فهم کردن چون بدیدی
هوش مصنوعی: هرچند که تو سالها دربارهی آن صحبت کردهای، اما زمانی که آن را با چشمان خود ببینی، متوجهی واقعیتش خواهی شد.
اگر هر دم حضورش را بکوشیز واسجد واقترب تشریف پوشی
هوش مصنوعی: اگر هر لحظه تلاش کنی تا او را نزدیکتر احساس کنی، به مقام و مرتبهای میرسی که در آن نزدیکیش را تجربه میکنی.
اگر عهد ازل را آشناییاز آن حضرت چرا گیری جدایی
هوش مصنوعی: اگر از همان آغاز خلقت، شناختی از آن حضرت داشته باشی، چرا از او جدا میشوی؟
به معنی باز جان را آشنا کنسزای قرب دست پادشا کن
هوش مصنوعی: جان خود را با معانی جدید آشنا کن و دریافت کن که نزدیک شدن به پادشاه چه نتیجهای دارد.
که چون از طبل باز آواز آیدز شوق آن باز در پرواز آید
هوش مصنوعی: وقتی صدای طبل می‌رسد، به شوق و هیجان، باز هم پرواز می‌کند.
چو بی دل گردد و بی جان نشیندهمه بر ساعد سلطان نشیند
هوش مصنوعی: وقتی که کسی دل و جان خود را از دست دهد، همه بر دوش و حمایت پادشاه مینشینند.
ولی تا باز را در سر کلاه استکجا درخورد دست پادشاه است
هوش مصنوعی: تا زمانی که در کلاه باز است، نمیتواند دست پادشاه به آن برسد. یعنی تا وقتی که راهی برای نفوذ یا دسترسی وجود دارد، توانایی کنترل و قدرت دیگران کمتر می‌شود.
چو راه آموزد و بیننده گرددز دست پادشاه دل زنده گردد
هوش مصنوعی: وقتی که کسی راه و روش زندگی را یاد بگیرد و و بینش عمیقتری پیدا کند، دل او با فیض و محبت پادشاه (خداوند) زنده و پرنشاط خواهد شد.
بداند باز در اعزاز ماندهکه زین پیش از چه بود او بازمانده
هوش مصنوعی: او میداند که دوباره در مقام و مقامتی قرار دارد، اما نمیداند که قبل از این چه جایگاهی داشته است که اکنون در آنجا مانده است.
ولی گر بازت اینجا باز ماندشه او را پیش خود چون بازخواند
هوش مصنوعی: اگر باز هم به اینجا بیایی، پادشاه او را پیش خود خواهد آورد و مانند مرغی که در قفس است، به او توجه خواهد کرد.
اگر این باز پروردی به اعزازبه اعزازی بدست شه رسد باز
هوش مصنوعی: اگر این پرنده را به خوبی تربیت کنی و به دست آوردههای ارزشمند برسی، دوباره به اوج می‌رسد.
وگرنه خود جواب تو دهد شاهزهی حسرت که از شه بینی آنگاه
هوش مصنوعی: اگر این گونه باشد، خود پادشاه به تو پاسخ خواهد داد، وای بر تو از حسرتی که در دل خواهی داشت وقتی به تماشای او بنشینی.