بخش ۲ - الحکایه و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به موضوع زندگی، مرگ و بی‌فایده بودن تعلقات دنیوی می‌پردازد. او می‌گوید که اگر به دنیای مادی چسبیده‌ای، به زودی از آن جدا خواهی شد و در نهایت همه چیز در آتش خواهد سوخت. وقتی جانت از بدن خارج می‌شود، دیگر هیچ چیزی همراهت نخواهد بود و تو به تنهایی در محشر خواهی بود. شاعر بر این نکته تأکید می‌کند که عمر را بیهوده از دست ندهی و به تکبر و دنیاگرایی نپردازی. او هشدار می‌دهد که بهای یک لحظه از زندگی چقدر بالاست و غفلت از آن می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد. در نهایت، به این نتیجه می‌رسد که برای نجات از این غفلت و رسیدن به حق، باید از تعلقات دنیوی دل کند و آماده‌ی سفر به دنیای دیگر باشد.
یکی چندانک در ره ژنده دیدیجز آن کارش نبودی ژنده چیدی
هوش مصنوعی: اگر کسی را در مسیر زندگی دیدی که در حال تلاش و کوشش است، بدان که او جز آن تلاش و کوشش چیزی دیگر ندارد.
شبی چون پرشدش از ژنده خانهفتادش اخگری اندر میانه
هوش مصنوعی: شبی، خانهای که چهرهای کهنه و خراب دارد، به قدری پر از آتش و گرما می‌شود که گویی در میان آن، تکهای از آتش وجود دارد.
همه ژنده بسوخت او در میان همکرا در هر دو عالم بود از آن غم
هوش مصنوعی: در میان همه چیزهایی که او از دست داد، تنها کسی که در دو جهان غم او را درک کرد، وجود داشت.
الا یا ژنده چین ژنده چه چینیمیان ژنده تا چندی نشینی
هوش مصنوعی: ای ژندهچین، تو که در جمع ما نشستهای، تا کی میخواهی اینجا بمانی و به کار خود بپردازی؟
چو بهر ژنده داری چشم بر راهبسوزی هم تو و هم ژنده ناگاه
هوش مصنوعی: اگر برای به دست آوردن چیزی که ارزشمند است منتظر بمانی، هم خودت و هم آن چیز ناگهان از بین میرود.
تو پنداری که چون مردی برستیکجا رستی که در سختی نشستی
هوش مصنوعی: تو فکر میکنی که وقتی به مردی بزرگ میشوی، از هر سختی و مشکلی دور شدهای، اما واقعیت این است که در دل همین سختیها نشستهای و هنوز با چالشها روبرو هستی.
یقین می‌دان که چون جانت برآیدبه یک یک ذره طوفانت برآید
هوش مصنوعی: به طور قطعی بدان که وقتی جانت به پایان برسد، هر بخشی از وجودت به شدت تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
نباشد از تو یک یک ذره بی کاربود در رنج جان کندن گرفتار
هوش مصنوعی: هیچ ذرهای از وجود تو بی‌فایده نیست، زیرا در سختی جان کندن، همه از تو کار و فعالیت دارند.
چو ازگورت برانگیزند مضطربرهنه پا و سر در دشت محشر
هوش مصنوعی: زمانی که از قبر برخیزیم، در روز رستاخیز با حالتی مضطر و برهنه، پا و سر در دشت وسیع محشر خواهیم بود.
چو خوش آتش زدی در خرمن خویشندانی آنچ کردی با تن خویش
هوش مصنوعی: زمانی که آتش شادی و خوشحالی را در زندگی خود روشن کردی، نمیدانی که چه بلایی بر سر خودت آوردهای.
ترا این پس روی غول تا کیبدنیا دوستی مشغول تا کی
هوش مصنوعی: تو که مدام درگیر دوستیها و رابطهها هستی، تا کی میخواهی این کار را ادامه بدهی؟
بدادی رایگانی عمر از دستاگر بر خود بگریی جای آن هست
هوش مصنوعی: اگر عمر خود را به بطالت بگذرانی، پس بهتر است که بر خودت بگویی و گریه کنی، چرا که چنین زندگیای ارزش ندارد.
دمی کان را بها آید جهانیپی آن دم نمی‌گیری زمانی
هوش مصنوعی: لحظهای که ارزشمند است، به اندازهای اهمیت دارد که تمام جهان را به خود جذب می‌کند، اما انسانها معمولاً درازمدت برای آن لحظه تلاشی نمیکنند.
گرفتی از سر غفلت کم خویشنمی‌دانی بهای یک دم خویش
هوش مصنوعی: اگر از روی بیتوجهی بگذری، نمیدانی که ارزش هر لحظه زندگیات چقدر است.
گهی معجز گهی برهان نمودندگهی توریت و گه قرآن نمودند
هوش مصنوعی: هر زمان معجزاتی نشان دادند و گاهی دلایل و برهانهایی آوردند. گاهی نیز کتاب تورات و گاهی قرآن را به عنوان دلیل معرفی کردند.
ترا از نیک و بد آگاه کردندبسوی حق رهت کوتاه کردند
هوش مصنوعی: تو را نسبت به خوبیها و بدیها آگاه ساختند و از این طریق مسیرت به سوی حقیقت را هموار کردند.
بگفتندت چه کن چون کن چرا کنهوا را میل کش کار خدا کن
هوش مصنوعی: در اینجا به شما می‌گوید که در برابر شرایط و تمایلات خود باید توجه کنید که چه کارهایی انجام دهید و چرا این کارها را میکنید. همچنین به اهمیت نقش خدا در زندگی و هدایت آن اشاره دارد. به عبارت دیگر، در مواجهه با دنیای بیرونی و خواستههای درونی، باید بررسی کنید که چه چیزی را میخواهید و چطور باید به هدفهایتان برسید.
نه زان بود این همه سختی و درخواستکه تا دستار رعنایی کنی راست
هوش مصنوعی: این همه سختی و درخواست به خاطر این نیست که بتوانی تاجی زیبا بر سر گذاری.
به بازار تکبر می‌خرامینیارد گفت کس با تو چه نامی
هوش مصنوعی: در میان انبوه مردم، تو با خودخواهی و غرور حرکت میکنی، اما هیچکس نمیداند که تو چه کسی هستی.
بپوشی جامهٔ با صد شکن تونیندیشی ز کرباس و کفن تو
هوش مصنوعی: وقتی که لباس زیبای پرزرق و برق را بر تن کنی، دیگر به جنس و نوع پارچهٔ ساده و معمولی فکر نخواهی کرد.
ترا تا نشکند در هم سر و پاینگردی سیرنان و جامه وجای
هوش مصنوعی: تا زمانی که تو آسیب نبینی و همه چیز بر هم نریزد، نه به جذابیت سر و شکل خود اهمیت می‌دهی و نه به لباس و جایی که نشستهای.
تو تا سر داری و تا پای داریرگ سود و زیان بر جای داری
هوش مصنوعی: تا زمانی که زندگی میکنی و وجود داری، میتوانی احساساتی مانند سود و زیان را تجربه کنی.
تو خاکی طبع چندین باد پندارچو سر بنهی ز سر بنهی به یک بار
هوش مصنوعی: تو با روحیات و شخصیت متنوعی که داری، مانند خاکی هستی که در معرض بادهای مختلف قرار میگیرد. اگر بخواهی به یکباره از تمام این تاثیرات رهایی یابی، باید تمام آنها را کنار بزنی و به سراغ یک نقطه جدید بروی.
خوشی خود را غروری می‌دهی توسبد از آب زود آری تهی تو
هوش مصنوعی: تو با غرور و شادی خود را مشغول کردهای، اما مانند سبدی هستی که زودتر از آنچه فکر میکنی، خالی می‌شود.
چو در خوابی سخن هیچی ندانیچو سر اندر کفن پیچی ندانی
هوش مصنوعی: زمانی که در خواب به سر میبری، نمیدانی که چه اتفاقاتی در حال رخ دادن است. وقتی که خود را تحت پوشش و حفاظی مانند کفن میپیچی، از آنچه در اطرافت میگذرد، بیخبر خواهی بود.
برو جهدی کن ار پیغمبری توکه تا توشه ازین عالم بری تو
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به مقام پیغمبری برسی، تلاش کن تا از این دنیا بهرهای برای خود جمعآوری کنی.
تو پنداری به یک طاعت برستیکه از غفلت چنین فارغ نشستی
هوش مصنوعی: باید بگویی که آیا فکر میکنی با یک عمل نیکو به جایی رسیدهای، در حالی که هنوز از بیتوجهی و غفلت رها نشدهای؟
ترا این سخته نیست این کار ای دوستبرون می‌باید آمد پاک از پوست
هوش مصنوعی: این کار برای تو دشوار نیست، ای دوست؛ باید بهطور کامل از پوست خود خارج شوی و بیرون بیایی.
فغان و خامشی سودی نداردکه هستیّ تو بهبودی ندارد
هوش مصنوعی: شکایت و سکوت هیچ فایدهای ندارد زیرا حال و وضعیت تو هیچ تغییری نخواهد کرد.