بخش ۳ - الحکایه و التمثیل
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف وضعیت انسانی می‌پردازد که در چنگال درد و رنج گرفتار است. پیرمردی به خاطر درد دندانش شب را به سختی می‌گذراند و فغان می‌کند. او به صدای هاتفی گوش می‌دهد که به او یادآوری می‌کند که نباید بر حق شاکی باشد و به صبوری با خداوند دعوت می‌کند. شاعر به وضعیت انسان‌ها اشاره می‌کند که در زحمت و رنج هستند. او از ضعف و آسیب‌پذیری انسان‌ها صحبت می‌کند و بیان می‌کند که زندگی آن‌ها به مالی و جسمی وابسته است. در انتهای شعر، ناتوانی و شکنندگی زندگی، و اینکه انسان‌ها در شرایط سخت و بی‌ثباتی زندگی می‌کنند، مورد تاکید قرار می‌گیرد. شاعر به صورت تلخی نشان می‌دهد که زندگی انسان‌ها مانند حبابی است که همیشه در معرض خطر است.
شنودم من که پیری را مقرببه سختی درد دندان خاست یک شب
هوش مصنوعی: روزی شنیدم که پیرمردی نزدیک به خداوند، به خاطر درد دندانش در شب بیدار شد.
فغان می‌کرد تا وقت سحرگاهیکی هاتف زفان بگشاد ناگاه
هوش مصنوعی: ناله و فریاد میزد تا صبح زود، که ناگهان یکی از فرشتگان بر او آشکار شد و سخن گفت.
که یک امشب نداری سر به بالینچرا بر حق زنی تشنیع چندین
هوش مصنوعی: امشب چرا بیخوابی و سر بر بالین نمیگذاری؟ چرا حق را فراموش کردهای و به دنیا پرخاش و انتقاد می‌کنی؟
دگر شب نیز از شرم خداوندبه خاموشی زفان آورد در بند
هوش مصنوعی: در شب دیگری، به خاطر شرم از خداوند، زبان در بند ماند و خاموش شد.
از آن دردش جگر می‌سوخت در برولی افکنده بود از شرم حق سر
هوش مصنوعی: او از درد در دلش می‌سوخت، اما به خاطر شرم و خجالت، سرش را پایین انداخته بود.
یکی هاتف دگر ره داد آوازکه با یزدان صبوری می‌کنی ساز
هوش مصنوعی: یکی از فرشتگان را شنیدم که به من گفت: با خداوند صبور باش و برای زندگیات تدبیر کن.
عجب کاری بفتادست ما راکه چندینی پر استادست ما را
هوش مصنوعی: کار عجیبی برای ما پیش آمده است؛ ما در این شرایط با چنین استادانی روبرو هستیم.
نه بتوان گفت نه خامش توان بودنه آگه مند نه بیهش توان بود
هوش مصنوعی: نه میتوان حرفی زد و نه میتوان سکوت کرد، نه کسی از آنچه درونش است آگاه است و نه بیخبر از آن.
گر ازین گونه کاری سخت یادستکه فرزندان آدم را فتادست
هوش مصنوعی: اگر چنین کاری سخت باشد که فرزندان آدم به آن دچار شدهاند، پس باید در آن دقت کرد.
بگو تا کیست مردم بی نواییکفی خاکست و روزی ده بقایی
هوش مصنوعی: بگو تا چه زمانی مردم در فقر و تنگدستی به سر میبرند، مانند خاکستر بیثمر هستند و تنها برای روزی خود به سختی تلاش می‌کنند.
فراهم کرده مشتی استخوان راکشیده پوستی در گرد آن را
هوش مصنوعی: او تودهای از استخوانها را آماده کرده و پوستی را بر روی آن کشیده است.
بهم گرد آمده مشتی رگ و پیکه می‌ریزد گهی خلط و گهی خوی
هوش مصنوعی: یک جا جمع شدهاند مجموعهای از رگها و بافتها که گاهی مایعهایی از آن‌ها تراوش میشود و گاهی به حالت جامد در میآید.
به دستی می‌خورد قوتی به صد نازبه دستی نیز می‌شوید ز خود باز
هوش مصنوعی: با یک ضربهی محکم میتوان به قدرتی دست یافت، اما با ناز و لطافت نیز میتوان خود را از زنجیرها رها کرد.
اگر قولی کند بدقول باشدخوشیش از جایگاه بول باشد
هوش مصنوعی: اگر کسی وعدهای بدهد و به آن عمل نکند، خوشحالیاش مانند خوشحالی کسی است که در جای خاصی ادرار کرده باشد.
فراغت جای او باشد به مبرزچو فارغ شد بدان شیرین کند رز
هوش مصنوعی: اگر کسی در کارها و مسائل خود آزاد و بیدغدغه شود، میتواند به زیبایی و لطافت کارهایش بپردازد و آن را شیرین و دلنشین کند.
اگر صحبت کند با سریت وزنتو دانی کآب می‌کوبد به هاون
هوش مصنوعی: اگر با بیپرده حرف بزنید، متوجه می‌شوید که مانند آبی که در هاون میزنند، احساسات درونی شما به شدت به هم میخورند و در حال تغییرند.
کفن از کرم مرده می‌کند بازکه من ابریشمین می‌پوشم از ناز
هوش مصنوعی: مرده را از کرمهای ابریشم، کفن میسازند، اما من از روی ناز و فخر، پارچهای ابریشمی به تن میکنم.
به خون دل زر از بیرون درآرداجل خود زر ستاند خون برآرد
هوش مصنوعی: مرگ گاهی با زحمت و درد فراوان، چیزهای ارزشمند را از انسان می‌گیرد و در عوض، از او جانش را میستاند که این باعث به وجود آمدن حس اندوه و غم در دل او میشود.
همه بیناییش پیهی نمک سودهمه شنواییش لختی خراندود
هوش مصنوعی: همهی قدرت بینایی او به خاطر فریب و نیرنگی است که در آن وجود دارد و همهی توانایی شنوایی او به خاطر کمی از ناپختگی و خام بودن است.
اگر خاری شود در پای او رابدارد مبتلا بر جای او را
هوش مصنوعی: اگر خاری در پای او فرو رود، باعث میشود که او به دردسر بیفتد و در همان مکان بماند.
اگر یک بار افزون خورده باشدشکم را چار میخی کرده باشد
هوش مصنوعی: اگر شکم یک بار پر شده باشد، به مانند میخی محکم شده است.
وگر خود کم خورد از ضعف و سستیببرد دل امید از تن درستی
هوش مصنوعی: اگر انسان از ضعف و ناتوانی خود چیزی بخورد، امیدش برای بهبود وضعیت جسمیاش از بین میرود.
بمانده زنده و مرده به یک دمهمه عمرش گرو کرده به یک دم
هوش مصنوعی: انسان برای تمام عمر خود در معرض زندگی و مرگ است و در هر لحظه، این دو وضعیت به هم نزدیکند. در واقع، همه چیز به یک لحظه وابسته است و در این لحظههاست که سرنوشت او رقم می‌خورد.
نه یک دم طاقت سرماش باشدنه تاب و قوت گرماش باشد
هوش مصنوعی: این جمله به این معنی است که فرد نمیتواند تحمل سرمای صحنه را داشته باشد و از طرفی هم نمیتواند گرمای آن را بچشد. به عبارت دیگر، او نه توانایی تحمل سرما را دارد و نه قدرت مقابله با گرما را.
نه صبرش باشد اندر هیچ کارینه طاقت آورد در انتظاری
هوش مصنوعی: او نه صبر دارد که در کاری منتظر بماند و نه توانایی تحمل در انتظار را دارد.
چو موری سست و زهر انداز چون مارچو کاهی در سرش کوهی ز پندار
هوش مصنوعی: انسانی مانند مور، ضعیف و بیثبات است و در عین حال میتواند به مانند یک مار، زهر و آسیب به دیگران برساند. او همچون کاهی به نظر میرسد، ولی در ذهنش کوهی از افکار و تصورات بزرگ دارد.
به صد سختی درین زندان بزادهبسی جان کنده آخر جان بداده
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده که شخصی با تحمل بسیاری از مشکلات و سختیها در زندان، سالها زندگی کرده و در نهایت به زندگیاش پایان داده است. این جمله به سختیها و چالشهایی که او در طول عمرش با آن‌ها مواجه بوده است، اشاره می‌کند.