بخش ۲ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: این متن به موضوع مرگ و گذر از جهان خاکی به جهان دیگر می‌پردازد. شاعر با اشاره به دفن مردی در بصره، به فلسفه زندگی و مرگ اشاره می‌کند. او می‌گوید که این دنیا فقط اولین منزل است و در نهایت همه به گور می‌روند. شاعر به مخاطب یادآور می‌شود که نباید به زیبایی‌های ظاهری این دنیا دل ببندد، زیرا پایان همه چیز مرگ است. او به طور نمادین می‌گوید که مانند چراغی که در باد می‌سوزد، انسان نیز در معرض مرگ است و زمانی که چراغ خاموش شود، هیچ نشانی از آن باقی نخواهد ماند. در نهایت، شاعر مرگ را عزم همگان می‌داند و به این نتیجه می‌رسد که همه در سراسر تاریخ در خاک می‌خوابند.
دفن میکردند مردی را بخاکشد حسن در بصره پیش آن مغاک
هوش مصنوعی: مردی را در بصره به خاک میسپردند و حسن در کنار آن قبر قرار داشت.
سوی آن گور و لحد میبنگریستبر سر آن گور برخود میگریست
هوش مصنوعی: به آن قبر و مکان دفن نگاه میکرد و بر سر آن قبر به حال خود میگریست.
پس چنین گفت او که کاری مشکلستکاین جهان را گور آخر منزلست
هوش مصنوعی: او گفت که انجام این کار دشوار است، زیرا این دنیا فقط به عنوان گوری است که آخرین مرحله سفر ما به شمار میرود.
وان جهان را اولین منزل همیستاولین وآخرین زیر زمیست
هوش مصنوعی: این دنیا تنها نقطه آغازین است و در واقع تمامی مراحل زندگی و دنیا در نهایت به زیر زمین بازمیگردد.
دل چه بندی در جهان جمله رنگکاخرش اینست یعنی گور تنگ
هوش مصنوعی: دل خود را به زیبایی‌های گذرا و فریبنده دنیا گره نزن، زیرا سرانجام همه اینها به قبر و آخرتی تنگ ختم می‌شود.
چون نترسی زان جهان صعبناککاولش اینست یعنی زیر خاک
هوش مصنوعی: وقتی از جهانی که ترسناک و دشوار است نترسی، بدان که آغاز آن در زیر خاک است.
چند ازین چون آخر این خواهد بدنوای ازان کاول چنین خواهد بدن
هوش مصنوعی: چند بار دیگر از این وضعیت بگذرد، اما بالاخره سرنوشت چنین خواهد بود. وای به حال کسی که اینگونه به سرنوشت خود ادامه دهد.
هیچ مردم از پس این پرده نیستتا کسی او را بزاری مرده نیست
هوش مصنوعی: هیچکس پشت این پرده که به عنوان حجاب از آن یاد می‌شود، وجود ندارد که بخواهند به او بگویند مرده است.
گر دمی خواهی زدن در پردهٔبا کسی زن کو ندارد مردهٔ
هوش مصنوعی: اگر میخواهی با کسی در خفا یا پنهانی صحبت کنی، با کسی صحبت کن که به هیچ عنوان مانع از این ارتباط نمیشود و مشکلساز نیست.
هر چراغی را که باشد باد پیشچون تواند برد راه آزاد پیش
هوش مصنوعی: هر چراغی که در مسیر باشد و تحت تأثیر باد قرار بگیرد، چگونه میتواند راه را به راحتی نشان دهد؟
چون تو پرسودا دماغی میبریصرصری در ره چراغی میبری
هوش مصنوعی: وقتی که تو ذهنی پر از افکار باارزش داری، مانند باد تند و خنکی هستی که راهی را روشن می‌کند.
مینترسی کاین چراغ زود میرزود میری گر توانی زود گیر
هوش مصنوعی: نترس، چون این چراغ زود خاموش می‌شود. اگر میتوانی، هر چه سریعتر آن را بگیر!
گر بمیرد این چراغت ناگهیره بسر نابرده افتی در چهی
هوش مصنوعی: اگر این چراغ تو ناگهان خاموش شود، در چه مسیری به دردسر خواهی افتاد؟
ره بسر بر پیش ازان ای بی دماغکز چنان بادت فرو میرد چراغ
هوش مصنوعی: ای شخصی که عقل و فهم کامل نداری، قبل از اینکه به سمت راه بروی، آگاه باش که از چنین هوایی، نور و روشنایی تو خاموش می‌شود.
چون چراغ توبمرد ای بی خبرنه نشان ماند ازو و نه اثر
هوش مصنوعی: من مثل چراغی هستم که برای تو روشن شده، اما تو از آن بیخبری. نه نشانی از آن باقی مانده و نه اثری از روشنیاش.
گر چراغ مرده را جوئی بسیدر همه عالم نشان ندهد کسی
هوش مصنوعی: اگر به دنبال یک چراغ خاموش باشی، هیچکس در دنیا نشانی از آن به تو نمیدهد.
هر چراغی را که بادی در ربودگر بسی بر سر زنی ازوی چه سود
هوش مصنوعی: اگر بادی هر چراغی را خاموش کند، حتی اگر با شدت به آن ضربه بزنی، فایدهای ندارد.
از چراغ مرده کس آگاه نیستچون بمرد او خواه هست و خواه نیست
هوش مصنوعی: هیچکس از مرگ چراغ بینور آگاهی ندارد؛ وقتی که او میمیرد، چه در این دنیا باشد و چه نباشد، کسی از حال او خبر ندارد.
چون چراغ از جای بی جائی رسیدچون بدانجا باز شد، شد ناپدید
هوش مصنوعی: وقتی چراغ از جایی دور به مقصدش می‌رسد و آنجا روشن می‌شود، سپس ناگهان ناپدید میگردد.
راه بینا زین جهان تا آن جهانبیش یکدم نیست جان را بر میان
هوش مصنوعی: راهی که بین این دنیا و آن دنیا وجود دارد، بسیار کوتاه و لحظهای است و جان انسان در این مسیر قرار دارد.
از درونت چون برآید آندمیاین جهانت آن جهان گردد همی
هوش مصنوعی: زمانی که از درونت احساسات و افکار خوب و مثبت به وجود بیاید، این دنیا به شکل دیگری ظاهر می‌شود و شبیه به دنیای مطلوب و ایدهآل خواهد شد.
زین جهان تا آن جهان بسیار نیستجز دمی اندر میان دیوار نیست
هوش مصنوعی: میان این جهان و دنیای دیگر فاصلهای نیست، جز یک لحظه که در این فاصله قرار دارد.
چون برآید آن دمت از جان پاکسر نگونسارت در اندازد بخاک
هوش مصنوعی: زمانی که آخرین نفس از جان پاکت خارج شود، سرنوشتی که در افت میآید، به خاک سپرده خواهد شد.
مرگ را بر خلق عزم جان مستجمله رادر خاک خفتن لازمست
هوش مصنوعی: مرگ برای همه افراد حتمی است و همه باید روزی به خواب ابدی در خاک بروند.