بخش ۲ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: این شعر درباره امتحان و آزمایش بندگان از سوی خداوند و پادشاهان است. در داستان، بنده‌ای که به پادشاه نزدیک می‌شود، از حد و مرز خود فراتر می‌رود و به خودبینی دچار می‌شود. او دامن پادشاه را بر سر می‌آورد و از جایگاه خود فاصله می‌گیرد. نتیجه این عمل، از دست دادن مقام و شأن اوست و انتقام پادشاه از او به خاطر بی‌احترامی به جایگاهش. شاعر به این نکته اشاره می‌کند که هر کس از حد خود فراتر برود، آسیب می‌بیند و در نهایت با اشاره به دنیا، بیان می‌کند که دنیا بد نیست بلکه رفتار و نیت انسان‌هاست که آن را خوب یا بد می‌کند. در پایان، نشان می‌دهد که انسان باید از خودشناسی و مرزهای خود آگاه باشد و در بندگی و ادب درست رفتار کند.
بندهٔ را امتحان میکرد شاهخواند یک روزیش پیش خود پگاه
هوش مصنوعی: شاه یک روز بنده‌ای را برای امتحان پیش خود خواسته بود.
گفت این دم دامن من بر سرآربا من از یک جیب آنگه سربرآر
هوش مصنوعی: بگو که این لحظه دامن من را بر سر بزن و سپس از یک جیب بالا بیاور.
تا چو با من یک گریبانت بودهرچه آن من بود آنت بود
هوش مصنوعی: تا زمانی که گریبانت به گریبان من وصل است، هر آنچه که من هستم، تو هم همان هستی.
چون میان ما یکی حاصل شودگر خیالست ازدوئی باطل شود
هوش مصنوعی: وقتی که در میان ما پیوندی برقرار شود، اگر این پیوند ذهنی باشد، در این صورت تصور جدایی از بین می‌رود.
جسم وجانم جسم و جان تو بودهرچه هست آن من آن تو بود
هوش مصنوعی: بدن و روح من از آن توست؛ هر چیزی که وجود دارد، من آنم و تو آنی.
بندهٔ نادان بجست از جایگاهکرد بیرون سر ز جیب پادشاه
هوش مصنوعی: یک فرد نادان از مقام و position خود بیرون آمده و سر خود را از جیب پادشاه بیرون آورده است.
گشت با شاه جهان هم پیرهنذرهٔ نشناخت حد خویشتن
هوش مصنوعی: با پادشاه جهان، پیراهنی به تن داشت که حتی ذرهای از آن نمیتوانست حد و مرز وجود خود را بشناسد.
چون برون آورد سر از جیب شاهخویشتن را سر ندید آنجایگاه
هوش مصنوعی: زمانی که فرد از مخفیگاه خود بیرون آمد، دیگر سر و صدای اطرافش را نشنید و در آن مکان تنها به خود توجه داشت.
شه چو در بیحرمتی بشناختشتاکه دم زد سر ز تن انداختش
هوش مصنوعی: وقتی که شاه بی‌احترامی را شناخت، در آن لحظه ای که صحبت کرد، جانش را از تن بیرون آورد.
هرکه پای از حد خود برتر نهدسر دهد بر بادو دین بر سر نهد
هوش مصنوعی: هر کسی اگر از مرز و حد خود فراتر برود، به زودی در معرض خطر و نابودی قرار می‌گیرد و سرنوشتش به باد می‌رود.
هرکه در بی حرمتی گامی نهاددر شقاوت خویش را دامی نهاد
هوش مصنوعی: هر کس که به بی‌احترامی و disrespect قدم بردارد، خودش را در دام بدبختی و بدچلنی قرار داده است.
بندهٔ را تا ادب نبود نخستبندگی از وی کجا آید درست
هوش مصنوعی: تا وقتی که ادب و تربیت در وجود بنده نباشد، نمیتوان انتظار داشت که از او صحیح و درست بندگی و اطاعت سر بزند.
چون بلای قرب دید آدم ز دورسوی ظلمت آشیان آمد ز نور
هوش مصنوعی: وقتی آدم از دور، بلا و سختی نزدیک شدن به محبوب را دید، به سوی تاریکی و ناامیدی رفت، در حالی که برای رسیدن به نور و روشنایی تلاش میکرد.
دید دنیا کشت زار خویشتنلاجرم کرد اختیار خویشتن
هوش مصنوعی: دنیا را مانند مزرعهای دید که محصول آن، خودِ اوست، بنابراین تصمیم گرفت که بر خود تسلط پیدا کند.
نیست دنیا بد اگر کاری کنیبد شود گر عزم دیناری کنی
هوش مصنوعی: دنیا اگر چه خوب نیست، اما اگر برای دستیابی به یک هدف مناسب تلاش کنی، نتیجهاش میتواند خوب باشد.