بخش ۴ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، داستان پیرمردی خسته و گرسنه روایت می‌شود که در زندگی دچار سختی و فقر شده است. او با ساز خود، رباب می‌نوازد ولی هیچ‌کس به او توجهی نکرده و او را نادیده می‌گیرد. از روی ناچاری، به مسجدی میرود و در آنجا شروع به نواختن می‌کند و از خداوند طلب کمک می‌کند. او ابراز می‌کند که در زندگی‌اش چیزی ندارد و از خداوند می‌خواهد که به او یاری رسانده و حالش را بهتر کند.
در پی نواختن او، جمعی از صوفیان متوجه می‌شوند و یکی از مردان ثروتمند به نزد او می‌آید و صد دینار به او میدهد تا او بتواند نیازهای خود را برطرف کند. پیرمرد پس از دیدن این پول، به شکرگزاری پرداخته و آرزو می‌کند که همچنان در خدمت خداوند باشد. او به درستی استادان خود را می‌ستاید و بیان می‌کند که اگرچه در زندگی مشکلات زیادی دارد، اما مدام به یاد خداوند بوده و از او کمک می‌طلبد.
در نهایت، پیام شعر به اهمیت ایمان و اعتماد به خداوند در شرایط سخت زندگی اشاره دارد.
بود پیری عاجز و حیران شدهسخت کوش چرخ سرگردان شده
هوش مصنوعی: یک پیرمرد ناتوان و گیج وجود دارد که به شدت نگران و مشغول است، مانند چرخشی که در مسیر خود سردرگم شده است.
دست تنگی پایمالش کرده بودگرگ پیری در جوالش کرده بود
هوش مصنوعی: کسی که در تنگدستی و فقر به سر میبرد، توسط یک گرگ پیر از او سوءاستفاده شده و به نوعی به زحمت افتاده بود.
بود نالان همچو چنگی ز اضطرابپیشهٔ او از همه نقلی رباب
هوش مصنوعی: او به قدری از اضطراب و پریشانی رنج میبرد که مانند ساز چنگی نالان و غمگین است و این حالش را به همه نمایش میدهد.
نه یکی بانگ ربابش میخریدنه کسی نان ثوابش میخرید
هوش مصنوعی: هیچ‌کس به صدای سازش توجهی نکرد و هیچ کس هم از ثواب او به خاطر خوبیهایش بهرهای نمیبرد.
گرسنه مانده نه خوردی و نه خواببرهنه مانده نه نانی و نه آب
هوش مصنوعی: بیغذایی و بیخوابی، زندگی را برایت سخت کرده است. نه چیزی برای خوردن داری و نه میتوانی آرامشی پیدا کنی. در این شرایط، حتی نانی برای سیری و آبی برای رفع تشنگی نیست.
چون نبودش هیچ روی از هیچ سویبرگرفت آخر رباب و شد بکوی
هوش مصنوعی: زمانی که هیچچیز از او قابل مشاهده نبود و هیچ طرفی از او وجود نداشت، در نهایت رباب به خود گرفت و به کوی عشق رفت.
مسجدی بود از همه نوعی خرابرفت آنجا و بزد لختی رباب
هوش مصنوعی: در آنجا مسجدی بود که به هر دلیلی خراب شده بود. شخصی به آنجا رفت و اندکی با ساز خود نواخت.
رخ بقبله زخمه را بر کار کردپس سرودی نیز با آن یار کرد
هوش مصنوعی: چهرهی محبوبش به سمت قبله بود و با ضربهای که به ساز زد، صدایی زیبا نیز از آن یار بلند شد.
چون بزد لختی رباب آن بیقرارگفت یا رب من ندانم هیچ کار
هوش مصنوعی: زمانی که آن بیقرار، لحظهای رباب را نواخت، با دلتنگی گفت: خدایا، من هیچ کدام از کارها را نمیدانم.
این چه میدانستم آن آوردمتخوش سماعی با میان آوردمت
هوش مصنوعی: من هرگز تصور نمیکردم که تو را با صدای دلنشین به اینجا بیاورم و در میان خودم داشته باشم.
عاجزم پیرم ضعیفم بی کسمچون ندارم هیچ نان جان می بسم
هوش مصنوعی: من ناتوان و پیر هستم و کسی به فریادم نمیآید. چون هیچ نانی ندارم، زندگیام به هدر میرود.
نه کسم میخواند از بهر ربابنه کسم نان میدهد بهر ثواب
هوش مصنوعی: نه کسی برای لذت و موسیقی من را صدا میزند، نه کسی به خاطر پاداش و ثواب به من نان میدهد.
من چو کردم آن خود بر تو نثارتو کریمی نیز آن خود بیار
هوش مصنوعی: وقتی من عشق و محبت خود را به تو تقدیم کردم، تو نیز با بزرگواری و کرامت، عشق و محبت خود را به من ارائه کن.
در همه دنیا ندارم هیچ چیزرایگان مشنو سماع من تو نیز
هوش مصنوعی: در کل دنیا هیچ چیزی را به طور رایگان ندارم، پس به موسیقی من نیز گوش نکن.
کار من آماده کن یکبارگیتا رهائی یابم از غمخوارگی
هوش مصنوعی: نخستین کارم را بهگونهای آماده کن که بتوانم یکباره از مشکلات و غمها رها شوم.
چون ز بس گفتن دلش در تاب شدهم دران مسجد خوشی درخواب شد
هوش مصنوعی: به علت زیاد سخن گفتن، دل او به شدت پریشان شد و در همین حال، در آن مسجد نیز خوشی به خواب رفت.
صوفیان بوسعید آن پیر راهگرسنه بودند جمله چند گاه
هوش مصنوعی: بوسَعید و دوستان صوفیاش، در عین حال که راه را میشناختند، به گرسنگی و نیازمندی خود نیز توجه داشتند و در این مسیر، گاهی با چالشها و سختیها مواجه میشدند.
چشم در ره تا فتوحی دررسدقوت تن قوت روحی در رسد
هوش مصنوعی: نگاه کن تا پیروزیای به دست آید، زیرا نیرو و قدرت جسمی، باعث تقویت روح هم خواهد شد.
عاقبت مردی درآمد با خبرپیش شیخ آورد صد دینار زر
هوش مصنوعی: در نهایت، مردی با خبر خوبی نزد شیخ آمد و صد دینار طلا را به او ارائه کرد.
بوسه داد و گفت اصحاب تراستتا کنندامروز وجه سفره راست
هوش مصنوعی: او بوسهای به من داد و گفت: دوستانت در اینجا هستند تا امروز سفره را راست و مرتب کنند.
شد دل اصحاب الحق خوش ازانرویشان بفروخت چون آتش ازآن
هوش مصنوعی: دلهای پیروان حق به خاطر زیبایی چهرههایشان شاد شد، مثل اینکه آتش از آن چهرهها زبانه میکشد.
شیخ آن زر داد خادم را و گفتدر فلان مسجد یکی پیری بخفت
هوش مصنوعی: شیخ به خادمش زر و پولی داد و گفت در فلان مسجد، شخصی کهنسال خوابیده است.
با ربابی زیر سر پیری نکوستاین زر او را ده که این زر آن اوست
هوش مصنوعی: با ساز خوشی و موسیقی، در کنار هم، دوران پیری را به یاد م آورد و زیباییهای آن را تحسین می‌کند. اینجا به وضوح ارزش و جواهرات را نمیتوان نادیده گرفت، زیرا چیزی که به دیگران میدهیم، در نهایت بخشی از خودمان است.
رفت خادم برد زر درویش راگرسنه بگذاشت قوم خویش را
هوش مصنوعی: خادم با زر و زیور رفت و درویش را که گرسنه بود، تنها گذاشت و به خانوادهاش رسیدگی کرد.
آن همه زر چون بدید آن پیر زارسر بخاک آورد و گفت ای کردگار
هوش مصنوعی: وقتی آن پیر زار طلاهای بسیار را دید، سرش را به خاک گذاشت و گفت: ای خدای بزرگ.
از کرم نیکو غنیمی میکنیبا چو من خاکی کریمی میکنی
هوش مصنوعی: تو با بزرگواری و مهربانی، به من که خاکی و سادهام، لطف میکنی و به من کمک میکنی.
بعد از اینم گر نیارد مرگ خوابجمله از بهر تو خواهم زد رباب
هوش مصنوعی: از این به بعد، اگر مرگ خواب را برایم به ارمغان نیاورد، به خاطر تو تمام احساسات و نواهای درونم را بر خواهم انگیخت.
میشناسی قدر استادان تو نیکهیچکس مثل تو نشناسد ولیک
هوش مصنوعی: هیچ کس به خوبی تو ارزش و اهمیت استادانت را نمیداند.
چون تو خود بستودهٔ چه ستایمتلیک چون زر برسدم باز آیمت
هوش مصنوعی: هرچند تو خود را در ستایش دیگران میدانی، اما من مثل طلا وقتی به تو نزدیک میشوم، دوباره به یاد تو میافتم.
هر کرا در عقل نقصان اوفتدکار او فی الجمله آسان اوفتد
هوش مصنوعی: اگر کسی در فهم و عقل خود کمبود داشته باشد، به طور کلی زندگی و کارهایش برای او آسانتر خواهد شد.
لاجرم دیوانه را گرچه خطاستهرچه میگوید بگستاخی رواست
هوش مصنوعی: بدون تردید، هرچند که دیوانه ممکن است اشتباه کند، اما هر آنچه که میگوید به خاطر بیباوریاش پذیرفتنی است.
خیر و شر چون جمله زینجا میرودنوحهٔ دیوانه زیبا میرود
هوش مصنوعی: خیر و شر هر دو از اینجا میروند و نالهٔ دیوانه به شکلی زیبا ادامه دارد.