بخش ۱۱ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به بیان احساسات خود درباره خطبه‌ای که در وصف خداوند و توحید نوشته شده، می‌پردازد. او از تأثیر عمیق این خطبه بر قلب و دل خود سخن می‌گوید و بیان می‌کند که این کلمات بر دلش غم می‌نهد و او را خجل می‌کند. شاعر اشاره دارد که هر کسی که دل زنده‌ای داشته باشد، در پی دین دیگر نگرانی نخواهد داشت. همچنین به نوعی انتقاد از بیکاری و عدم مشغولیت در کارهای معنوی دارد. او در نهایت به خود می‌گوید که باید سکوت کند و از زیاده‌گویی بپرهیزد تا به حقیقت برسد. به طور کلی، متن بر رابطه بین دین، خلوص نیت و اهمیت عمل تأکید دارد.
خطبهٔ در نعت و توحید خدایکرده بود انشا بزرگی رهنمای
هوش مصنوعی: خطبه‌ای درباره ستایش و یکتایی خداوند بیان شده که به خوبی و بزرگی راه را نشان میدهد.
سجع بود آن خطبه رنجی برده بودپیش شیخ کرکان آورده بود
هوش مصنوعی: آن سخن زیبا و هماهنگ، از درد و رنجی که کشیده شده، به پیش شیخ کرکان آورده شده است.
چون بخواند آن خطبه را در پیش اوخواست تحسین طبع دوراندیش او
هوش مصنوعی: وقتی آن خطبه را در حضور او خواند، به تمجید و ستایش از فهم و دوراندیشی او پرداخت.
شیخ گفتا بر دلم صد غم نهادآن دل بیکار کاین برهم نهاد
هوش مصنوعی: شیخ گفت که بر دل من غمهای زیادی ریخته است و آن دل بیکار که این غمها را ایجاد کرده، در واقع باعث شده که همه چیز به هم بریزد.
هر که دل زنده ست در سودای دیننبودش بی هیچ شک پروای این
هوش مصنوعی: هر کسی که دل زنده و آگاه دارد، در آرزوی دین و معنویت است و به هیچ وجه نگران چیزهای دنیوی نخواهد بود.
یک نشان مرد بیکار این بودشغل مشغولان پندار این بود
هوش مصنوعی: بیکار بودن یک مرد به این معناست که او دچار خیال و افکار واهی است، در حالی که انسانهای مشغول به کار در واقع درگیر انجام کارهای عملی و واقعی هستند.
مرد را آن خطبه بر دل سرد شدخجلتش آورد و رویش زرد شد
هوش مصنوعی: مرد وقتی آن سخن را شنید، احساس شرمندگی کرد و رنگش پرید.
حال من با این کتاب اینست و بسحجت بیکاری دینست و بس
هوش مصنوعی: حال من با این کتاب این است که تنها دلیل و سند بیکاری من همین است و بس.
چند گوی آخر ای دل تن بزننفس را خاموش کن گردن بزن
هوش مصنوعی: ای دل، چند بار باید در این دنیا به خود سختی بدهی؟ حالا وقت آن رسیده که از نفس و اندیشههای بیهوده بگذری و با قدرت زندگی را ترک کنی.
چند شعر چون شکر گوئی تو خوشهمچو بادامی زفان در کام کش
هوش مصنوعی: چندین شعر را شیرین چون شکر بگو، مانند طعمی دلپذیر که بادام در دهان دارد.
پنبه را یکبارگی برکش ز گوشدر دهن نه محکم و بنشین خموش
هوش مصنوعی: پنبه را یکباره از گوش خود خارج کن، نه بهطور محکم، و سپس ساکت بنشین.