بخش ۲۰ - نالیدن بلبل در فراق گل
هوش مصنوعی: در این شعر، بلبل و دیگر پرندگان در باغ به زاری و سوگواری مشغولند. بلبل برای دوستانش نوحه می‌خواند و با درد فراق گریه می‌کند. شاعر به عبرت از زودگذر بودن دنیا اشاره می‌کند و می‌گوید که هیچ کس در این دنیا باقی نمی‌ماند و زیر خاک خواهد رفت. او بر این نکته تأکید دارد که باید از تعلقات دنیوی فاصله گرفت و به سوی معنویات حرکت کرد. در نهایت، شاعر به مخاطب خود توصیه می‌کند که از شهوت و وابستگی به دنیا رهایی یابد و به زهد و تقوی بپردازد.
بلبل از باد صبا در بوستاننوحه می‌کردند بهر دوستان
هوش مصنوعی: بلبل در باغ، با صدای نسیم صبحگاهی برای دوستانش آواز غمگینی می‌خواند.
مدتی فریاد و زاری در چمنکرد بلبل پیش نسرین و سمن
هوش مصنوعی: مدتی بلبل در چمن به فریاد و شیون پرداخت و برای گلهای نسرین و سمن ناله کرد.
کار دنیا این چنین است ای پسرالحذر از کار دنیا الحذر
هوش مصنوعی: کارهای دنیوی به همین شکل است، پسرم. مراقب باش که به دام کارهای دنیا نیفتی و از آنها دوری کن.
آمدند آنجا همه مرغان باغبا دل پر درد و با جان بداغ
هوش مصنوعی: پرندگان باغ با دلهایی پر از درد و غم به آنجا آمدند.
گریه و زاری همی کردند و آهشب همه شب تا بوقت صبحگاه
هوش مصنوعی: آنها شب تا صبح با گریه و ناله، برای دلدردی خودشان، از شدت غم و اندوهشان فریاد میزدند.
عارف مرغان که طوطی نام اوستشکر شیرین همه در کام اوست
هوش مصنوعی: عارف مانند طوطی است که شیرینی شکر را در وجود خود دارد و همه چیز را در خود جذب می‌کند.
تعزیت چون داد بر شاخی نشستگفت از بالای گردون تا به پست
هوش مصنوعی: تعزیت بر روی شاخهای نشسته و با صدای بلند بیان می‌کند که از بالاترین نقطه آسمان تا پایینترین سطح زمین، همه چیز تحت تأثیر حوادث قرار دارد.
از ملایک تا به انسان و پریوز سلاطین تا گدا و لشکری
هوش مصنوعی: از فرشتگان تا انسان و جن، و از پادشاهان تا تهیدستان و سربازان، همگی در یک چرخه وجود دارند.
کس نماند در جهان بر روی خاکبلکه زیر خاک خواهد رفت پاک
هوش مصنوعی: هیچ کسی در این دنیا نخواهد ماند و همه در نهایت به زیر زمین خواهند رفت.
ای خوشا آنکس که او چالاک رفتدل بدست آورد و زیر خاک رفت
هوش مصنوعی: خوشا به حال کسی که با مهارت و سرعت عمل دلها را جذب کرد و در نهایت با آرامش و سکوت به فراموشی سپرده شد.
کی بقا دارد جهان ای بوالهوسکی بماند این جهان با هیچکس
هوش مصنوعی: دنیا هیچ کس را جاودان نمیداند و هیچچیز در آن پایدار نیست. هیچکس نمیتواند به طور یقین امیدوار باشد که در این دنیای بیثبات بماند.
از گل و گلزار و گلشن دور شودر جهان معنوی مستور شو
هوش مصنوعی: از زیباییهای طبیعی و گلها فاصله بگیر و به دنیای معنوی و روحانی بپرداز.
دوست میداری خدا و در دیارگردنت آزاد گرداند ز یار
هوش مصنوعی: دوست داری که خدا تو را بیازماید و در سرزمین خود، گردنت را از به چنگ آمدن یار جدا کند.
گردن دیو طبیعت را بزنبیخ شهوت از زمین دل بکن
هوش مصنوعی: برائت از خواستههای نفسانی را جستوجو کن و دلت را از وابستگیهای مادی آزاد کن.
گر تو در بند هوا باشی مقیمکی شود قلب تو ای خواجه سلیم
هوش مصنوعی: اگر تو به تمایلات و خواستههای نفسانی خود اسیر باشی، دل تو چگونه میتواند آرام و ثابت شود، ای آقای سلیم؟
زهد و تقوی و ورع را کار بندرندی و می خوارگی تا چند چند
هوش مصنوعی: از زهد و تقوی و پرهیزکاری، در حالی که به گناه و خوشگذرانی مشغول هستی، تا کی میخواهی به این وضعیت ادامه دهی؟