بخش ۵ - در بیان آنکه حق تعالی خلق را از ظلمت آفرید و مراد از ظلمت آب و گل است که حیوانیست و بخواب وخور میزید نور خود را بر آن ظلمت نثار کرد که ان اللّه تعالی خلق الخلق فی ظلمة ثم رش علیهم من نوره و در تقریر آنکه حق تعالی چون آدمی را آفرید قابلیت آنش دادکه او را بشناسد پس از هر صفت بی پایان خود اندک اندک در او تعبیه کرد تا از این اندک آن بسیار و بینهایت را تواند فهم کردن چنانکه از مشتی گندم انباری را و از کوزۀ آب جوئی را اندکی بینائی داد شود که همه بینائی چه چیز است و همچنین شنوائی و دانائی و قدرت الی ما نهایه همچون عطاری که از انبارهای بسیار اندک در طبلهها کند و بدکان آورد همچون حنا و عود و شکر و غیر آن تا آن طبلهها انموذج انبارها باشد از این روی میفرماید که و مااوتیتم من العلم الا قلیلا مقصودش علم تنها نیست یعنی آنچنانکه از علم اندکی دادم از هر صفتی نیز اندک دادم تا ازاین اندک آن بی نهایت معلوم شود پس طبلههای عطار صورت انبارهاش باشد که خلق آدم علی صورته
هوش مصنوعی: این متن به توصیف آفرینش انسان و صفات الهی پرداخته است. نویسنده میگوید که خداوند انسان را در ظلمت آفرید و نور خود را به او بخشید. سپس اجزای انسان را از چهار عنصر اولیه یعنی خاک، باد، آب و آتش ترکیب کرد. درون انسان، صفات و ویژگیهای خداوند را قرار داد تا او بتواند خداوند را بشناسد.
نویسنده همچنین به اهمیت شناخت صفات خداوند در درون خود اشاره میکند و میگوید که اگرچه صفات الهی در انسان اندک به نظر میرسد، اما این اندک نشانگر بینهایت است. انسانها باید در جستجوی حقیقت و عمیقتر شدن در خود باشند تا بتوانند به ذات الهی دست یابند.
در پایان، متن به سفر روح و جان به سوی اصل خویش میپردازد و بر این نکته تأکید میکند که هر جزئی به سمت کل و اصل خود میرود، چه در دنیا و چه در آخرت.
خلق را چو ساخت در ظلمتنورشان ریخت بر سر از رحمت
هوش مصنوعی: خداوند انسانها را در تاریکی آفرید و از رحمت خود نور و روشنایی را بر سر آنها نازل کرد.
نور خود را نثار بر سرشانکرد تا شد لقاش در خورشان
هوش مصنوعی: او نور و روشنایی خود را بر سرشان افشاند تا اینکه برایشان مانند خورشید درخشان شد.
کرد ترکیب جسم را ز چهارایزد از خاک و باد و آب و ز نار
هوش مصنوعی: ترکیب بدن انسان از چهار اصل اصلی تشکیل شده است: خاک، باد، آب و آتش.
دل و جان را ز بحر معنی کردبعد از آن اندرون جسم آورد
هوش مصنوعی: دل و جان را از عمق معانی پرورش داد و سپس آنها را در درون جسم قرار داد.
اندر ایشان نهاد گوهرهااز صفات قدیم و علم و سنا
هوش مصنوعی: در وجود آنها ویژگیها و خصوصیات باارزشی قرار داده شده است که از قدیم نسبت به علم و روشنایی برخوردارند.
قهر و لطف و جفا و حلم و وفابیحد و بیشمار از آن دریا
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف ویژگیهای مختلفی میپردازد که میتوان آنها را به یک دریای وسیع نسبت داد. به عبارت دیگر، قهر، لطف، جفا، صبر و وفا همگی در کنار یکدیگر وجود دارند و بینهایت و فراوان به نظر میرسند، همچون عمق و وسعت دریا. این توصیف نشاندهنده پیچیدگی و تنوع احساسات انسانی است.
تا تو در خود صفات او ببینیوز صفتهاش ذات او بینی
هوش مصنوعی: تا زمانی که ویژگیهای او را در وجود خود ببینی و از طریق این ویژگیها، به عمق وجود او پی ببری.
همچو عطار کو ز هر انبارآورد در دکان و در بازار
هوش مصنوعی: مانند عطار که از هر جا دارو و کالا جمعآوری میکند و آنها را برای فروش در دکان و بازار عرضه میکند.
از حنا و ز عود و از شکراز گلاب و ز مشگ و از عنبر
هوش مصنوعی: از حنا و عود و شکر و گلاب و مشک و عنبر، عطر و بوی خوشی به مشام میرسد.
اندکی آورد نه بسیار اوهمه را ناورد بیکبار او
هوش مصنوعی: تنها مقداری از چیزی را به تدریج به دست آورد، نه اینکه همه چیز را یکجا و به سرعت به دست آورد.
باشد انبارها ورا بسیارپر و در هر یکی دو صد خروار
هوش مصنوعی: انبارها بسیار پر از کالا شدهاند و در هر کدام چند صد خروار موجودی وجود دارد.
نهد از هر یکی بطبلۀ خودقدر هر طبله ای بکلبه برد
هوش مصنوعی: هر کس بر اساس مقام و موقعیتی که دارد، نقشی را در زندگی ایفا میکند و هر فردی ویژگیها و قابلیتهای خاص خود را داراست.
گرچه در طبله ها بود اندکعاقلی زین بداند آن بیشک
هوش مصنوعی: اگرچه در بین مردم عاقل و باهوش کمی پیدا میشود، اما آن کم هم به خوبی میداند و میفهمد.
هست دکان حق تن انساناندرونش صفات الرحمن
هوش مصنوعی: وجود انسان مانند فروشگاهی است که در درون آن، ویژگیها و صفات خداوند حضور دارند.
پس تو در خود ببین صفات خداگرچه اندک بود بدان ز صفا
هوش مصنوعی: در درون خود، ویژگیهای الهی را مشاهده کن، حتی اگر اندک باشد، اما به خاطر پاکی و صفای آن ارزشمند است.
تا چسان است آن صفات منیرسیر کن زین قلیل سوی کثیر
هوش مصنوعی: چگونه میتوان به ویژگیهای روشن و درخشان خود پی برد؟ از این مقدار کم به سمت چیزهای فراوان و بزرگ حرکت کن.
نی ز یک کوزه آب ای عطشانمیشوی واقف از فرات روان
هوش مصنوعی: اگر تشنهای، با یک کوزه آب میتوانی سیراب شوی؛ اما آیا از جایی بزرگتر مانند فرات خبر داری؟
هم ز یک دو مویز ای برنامیشوی بر ت ما م آن دانا
هوش مصنوعی: ای جوان، تو نیز از دو مویز لذت میبری و با این کار، به ما هم میزنی؛ این را از دانایان یاد بگیر.
همچنین گندم و حبوب دگراندکش میکند ز جمله خبر
هوش مصنوعی: گندم و سایر حبوبات به تدریج و کم کم باعث افزایش خبرهای مختلف میشوند.
در نبی آنچه گفت اوتیتمهست اندک چو قطره از قلزم
هوش مصنوعی: در سخنان پیامبر، آنچه بیان شده به اندازهای کوچک و ناچیز است که مانند یک قطره از دریا به نظر میرسد.
علم من بیحد است اندک از آنبشما دادم از برای نشان
هوش مصنوعی: دانش من بیپایان است و من تنها مقدار کمی از آن را به شما نشان دادم تا نشانهای از داناییام باشد.
تا از آن اندکی بدانیدماز سر اطلاع خوانیدم
هوش مصنوعی: من وقتی کمی از آن موضوع آگاه شدم، به آن از روی اطلاعاتم نگاه کردم.
هست اسمای من سمیع و بصیرعالم و عادل و غفور و خبیر
هوش مصنوعی: نامهای من شامل شنوا، بینا، دانا، عدالتگستر، بخشنده و آگاه است.
بنگر در خود این همه اوصافتا شناسی مرا و گردی صاف
هوش مصنوعی: به خودت نگاه کن و این ویژگیها را در خود بیاب تا من را بشناسی و روح تو پاک و صاف شود.
خود صفاتم اگرچه بیحد استآن صفات قلیل از آن عد است
هوش مصنوعی: صفات من بینهایت و گستردهاند، اما این صفات محدود و کمشمار به حساب میآیند.
زین توانی شدن بر آن عالمپس تو از خود مرا بدان عالم
هوش مصنوعی: با تواناییهایی که از تو به دست آمده، میتوانی به دنیای بالاتر دست یابی. پس من هم برای رسیدن به آن دنیا، به تو وابستهام.
گرچه زان بحرهای بی پایانگه صفات منند در دو جهان
هوش مصنوعی: باوجود اینکه در این دو جهان، صفات من همچون دریاهای بیپایان هستند،
اندکی داده ام از آن بتو منصبر کن اندر آن بعلم و ب ف ن
هوش مصنوعی: من کمی از عشق و محبت را به تو دادهام، پس صبر کن تا در علم و فهم من عمیقتر شوی.
تا ببینی چگونه متصل استبا صفاتت صفات من ز الست
هوش مصنوعی: تا ببینی چگونه صفات من در پیوندی عمیق با صفات تو قرار دارد و این ارتباط از آغاز هستی وجود داشته است.
هیچوقتی نبوده است جدااز صفاتت صفات من بخود آ
هوش مصنوعی: هرگز نبوده است که من از ویژگیها و صفات تو جدا باشم، بنابراین به خودت بیاندیش.
آنچنان کافتاب در خانهمیزند روشنیش در خانه
هوش مصنوعی: خورشید به قدری در خانه میتابد که روشنیاش تمام فضا را پر کرده است.
گرچه در خانه تابشش اندکاوفتد قدر روزن هر یک
هوش مصنوعی: هرچند نور او در خانه کم است، اما اهمیت هر روزن به اندازهای است که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
نبود تاب از آفتاب جدانیست پوشیده هست این پیدا
هوش مصنوعی: آفتاب نمیتواند از تابش خود دور باشد، و اگرچه ممکن است پنهان باشد، ولی باز هم اثرات آن قابل مشاهده است.
همچنان دان صفات حق را تومتصل کژ مخوان ورق را تو
هوش مصنوعی: به یاد داشته باش که ویژگیهای خداوند را به درستی و بهطور دقیق بشناس و آنها را نادرست تعبیر نکن.
زین سبب گفت حق که آدم راآفریدیم ما بصورت ما
هوش مصنوعی: به همین دلیل، خداوند فرمود که ما آدم را به صورت خودمان آفریدیم.
همچو آن طبله ها که در دکانسر انبارها کنند بیان
هوش مصنوعی: مانند آن طبلهایی که در فروشگاهها برای نگهداری در انبارها استفاده میشوند، صحبت کن.
نی دکان گشت صورت انبارگرچه انبار بیحد است و کنار
هوش مصنوعی: دکان به شکل انبار درآمده، هرچند انبار وسیع و بیپایان است.
زین صفات قلیل روسوی اصلمکن اندر میان هر دو فصل
هوش مصنوعی: از این ویژگیهای کم ارزش، خود را در میان دو گروه قرار نده.
لیک اینجا دقیقه ایست بدانسر بنه تا شود بر تو عیان
هوش مصنوعی: اما در اینجا لحظهای توقف کن تا حقیقت برایت روشن شود.
جز صفات خدا صفات دگرمتصل نیست همچو نور بخور
هوش مصنوعی: به جز ویژگیهای خداوند، هیچ ویژگی دیگری به او وابسته نیست. مانند نور که به خورشید متصل نیست.
جزوش از کل خود جداست بدانگرچه جزوش چو کل بود یکسان
هوش مصنوعی: جزئی از کل خودش جداست، حتی اگر آن جزء همانند کل به نظر برسد.
مشت گندم نه دور از انبار استاندکش گرچه عین بسیار است
هوش مصنوعی: مقدار کمی گندم هرچند که ظاهرش کم به نظر میرسد، اما به انبار نزدیک است و به همین خاطر ارزش بالایی دارد.
گشت از کل جدا بصورت آنگرچه عین وی است ای ره دان
هوش مصنوعی: پدیدهها، هرچند از کل جدا به نظر میرسند، اما در حقیقت جزئی از آن کل هستند. ای کسی که در این مسیر علم و آگاهی داری، این نکته را درک کن.
هست بسیار این مثال و نظیرفکر کن تا شوی تمام خبیر
هوش مصنوعی: بسیاری از این نظایر و مثالها وجود دارند، به آنها فکر کن تا به درک کامل و بینش عمیق دست پیدا کنی.
دل بحق ده اگر دلی داریچون از او میرسد ترا یاری
هوش مصنوعی: اگر دل داری که راستین باشد، به خدا دل بده؛ زیرا اگر از او مدد بخواهی، به تو یاری میدهد.
عمر و هستی و صحتت همه زوستآب حوض درون توزان جوست
هوش مصنوعی: زندگی و وجود و تندرستی تو همه از اوست، همانند آبی که درون حوض نیاز به جریان دارد.
چون زجوی وئی بجوی او راسوی بیسوی رو بهل سورا
هوش مصنوعی: هرگاه در جستجوی او میروی، به دنبال او بگرد و به سوی مقصودت برو.
مرغ آبی بسوی آب رودمرغ خاکی سوی تراب رود
هوش مصنوعی: پرنده آبی به سمت آب میرود، اما پرنده خاکی به سوی خاک حرکت میکند.
دل بیدار از زمین و سماگذرد خوش رود سوی بالا
هوش مصنوعی: دل بیدار از زمین و آسمان فراتر میرود و با خوشحالی به سمت بالا پرواز میکند.
جان بیجا کجا گزیند جالانۀ پشه کی سزد بهما
هوش مصنوعی: جان بیجهت کجا میتواند آرام بگیرد؟ آیا جایی برای سکونت دارد که شبیه لانهی پشه باشد؟
آسمان و زمین بود زندانجان آراد کی گزیند آن
هوش مصنوعی: آسمان و زمین همچون زندانی برای روح آراد هستند و او نمیتواند از این شرایط فرار کند.
روح را آسمان جناب حق استمستیش دائم از شراب حق است
هوش مصنوعی: روح انسان به مانند آسمانی است که تحت توجه و لطف الهی قرار دارد و همیشه از شادی و سرور ناشی از آگاهی و حقیقت الهی پر شده است.
قطرۀ نور آنچنان دریاچون از آنجاست هم رود آنجا
هوش مصنوعی: نور به قدری عظیم و گسترده است که اگر از دریا گرفته شود، در حقیقت همانند رودی است که به آن دریا متصل میشود.
آب دریا بهر کجا که بودبیگمان سوی اصل خویش رود
هوش مصنوعی: آب دریا هر جا که باشد، بدون شک به سمت منبع اصلی خود جریان خواهد یافت.
چون ولی را خلاصه آن نور استکی از آن نور جان او دور است
هوش مصنوعی: ولی، همانند نوری است که روح او به واسطه آن روشن میشود، و اگر از این نور دور باشد، روح او نیز دور خواهد شد.
آسمانش یقین بود آن نورمی نگردد ز غیر آن مسرور
هوش مصنوعی: آسمان او کاملاً روشن و مطمئن بود و آن نور، از هیچ چیز دیگر خوشحال نمیشد.
پس بر این آسمان مدان او راجنس آن نیست چون رود آنجا
هوش مصنوعی: پس بر این آسمان او را قرار نده، زیرا جنس او از آن نیست، مانند رود که در آنجا نیست.
آ سمان صورتست و جان معنیسوی معنی رود روان معنی
هوش مصنوعی: آسمان نمایانگر صورت است و روح به سمت معنا حرکت میکند.
جز که بر نور نور ن ن شینددیو هرگز بحور ننشید
هوش مصنوعی: فقط بر نور روشنایی مینشیند و دیو هرگز در دریا ساکن نمیشود.
موج دریا رود سوی دریاگ رد گردد ز باد در صحرا
هوش مصنوعی: موج دریا به سمت خود دریا حرکت میکند و در اثر وزش باد، در صحرا به صورت گرداب درمیآید.
آب را باد سوی آب بردخاک را جانب تراب برد
هوش مصنوعی: باد آب را به سمت خود میبرد و خاک را به سمت زمین و خاک میکشاند.
فرعها سوی اصل خویش روندزانکه اجزا ب کل خود گروند
هوش مصنوعی: شاخهها به سمت ریشههای خود حرکت میکنند، زیرا اجزای مختلف به کل خود متصل میشوند.
جزو جنت رود بسوی نعیمجز ودوزخ رود بسوی جحیم
هوش مصنوعی: جزای بهشت به سوی نعمتها میرود، و جزای جهنم به سوی عذابها.