بخش ۶ - در بیان آنکه حق تعالی در نهاد هر کس خاصیتی نهاده است که به جز به جنس خود نیارامَد و اگر بیارامَد بنابر علتی باشد و آن خاصیت همچو موکلی است که شخص را به جنس خود میبرد که ان الله تعالی ملکا یسوق الجنس الی الجنس و در تقریر آنکه جنس جنس آفریدن را سبب آن بود که چیزها به ضد ظاهر میشود که و بضدها تتبیّن الاشیاء دیگر آنکه کمال صنعت آنست که بر بد و نیک قادر باشد زیرا که اگر بر نیک توانا باشد و نتواند بد ساختن قادر تمام نباشد پس نسبت به خدا نیک و بد یکساناند از آن ره که هر دو معرف کمال صنعت حقاند لیکن اگر از این نسبت قطع نظر کنی نیک و بد کی یکسان باشد. تقریری دیگر که بیاین نسبت و تعلیل کشف شود که نیک و بد همه نیک است چون این تقریر را به صدق شنیده باشی و قبول کرده باشی به برکت این، حق تعالی بدانت نیز راه دهد
هوش مصنوعی: این متن به بررسی وجود نیک و بد و تعامل آنها میپردازد. شاعر میگوید که وجود این دو امر در زندگی انسان ضروری است تا خوبی و بدی مشخص و محسوس شوند. او به صفات مختلف انسانها، مانند دیو و فرشته، اشاره میکند و به این نکته میرسد که هر چیزی تنها در اثر مقایسه با ضد خود قابل درک است.
ادامه مطلب بیان میکند که آثار مختلفی از جمله نقوش و صنایع در دنیا وجود دارد که به وسیله نیک و بد قابل تشخیص هستند. نیک و بد، هر دو، آثاری از خالق هستند و وجود آنها موجب کمال و زیبایی میشود. شاعر میافزاید که در نهایت همه چیز به خداوند برمیگردد و اوست که نیک و بد را آفریده است.
در نهایت، متن به سفر روحی انسان اشاره میکند که در آن، آگاهی و بینش میتواند او را به سوی خوبیها راهنمایی کند و درک حقیقت عشق و وجود را به او منتقل کند. بیتوجهی به این حقایق میتواند او را از درک واقعیات محروم کند.
هست حق را فرشته ای به زمینکاو برد جنس را به جنس یقین
هوش مصنوعی: فرشتهای به زمین آمده است که حقیقت را با خود به همراه دارد و این حقیقت را با یقین و اعتقاد به حقیقتهای مختلف مرتبط میسازد.
دیوْ جان را به سوی دیو بردمیر و شه را سوی خدیو برد
هوش مصنوعی: روان دیو، روح انسان را به سمت دیو میبرد، در حالی که فرمانروا و سلطان را به سوی خدای بزرگ هدایت میکند.
زنصفت را برد به سوی زناننر صفت را به صف تیغزنان
هوش مصنوعی: زنی که خصلتهای زنانه دارد به سمت زنان دیگر میرود، و مردی که ویژگیهای مردانهای دارد به صف مردان تیغزن میپیوندد.
گر کند کس سؤال کز چه سببمختلف گشت صنع حضرت رب
هوش مصنوعی: اگر کسی بپرسد که چرا آفرینش خداوند مختلف و متفاوت شده است،
جنس جنس آفرید مردم رانیک و بد بیشمار در دو سرا
هوش مصنوعی: خداوند انسانها را با ویژگیهای مختلفی خلق کرده است، به گونهای که در این دنیا و دنیای دیگر، مردم نیک و بد زیادی وجود دارند.
یک بوَد همچو دیو و یک چو ملکیک بود از زمین و یک ز فلک
هوش مصنوعی: یک نفر ممکن است مانند دیو و شیاطین باشد و دیگری مانند ملائک و فرشتگان. یکی از آنها به زمین تعلق دارد و دیگری از آسمان آمده است.
یک خورد خاک و یک بجوید پاکیک فُتَدهست و یک رود چالاک
هوش مصنوعی: یک مقدار خاکی وجود دارد که در آن چیزی خورده شده و یک چیزی هم به آرامی و با احتیاط در حال حرکت است. یکی از اینها به حالت سست و درهم ریخته است و دیگری با سرعت و چابکی جریان دارد.
در جوابش بگوی ایزد خواستکه شود آشکار کژ از راست
هوش مصنوعی: در پاسخ او بگو که خداوند خواسته است تا نادرستی از درستی نمایان شود.
تا که نیک و بد اندر این مأواگردد از همدگر قوی پیدا
هوش مصنوعی: تا زمانی که خوبی و بدی در این مکان از یکدیگر مشخص و نمایان شود.
چیزها چون به ضد پیدا شدبد ز افعال نیک رسوا شد
هوش مصنوعی: چیزها وقتی برعکس خودشان نمایان میشوند، به خوبیهایشان آسیب میزنند و به ناپاکیها و زشتیهایشان پی برده میشود.
نیک بی بد کجا نمودی نیک؟بی بدی خود کجا فزودی نیک؟
هوش مصنوعی: نیکی بدون بدی وجود ندارد، بنابراین نیکی را بدون در نظر گرفتن بدی نمیتوان شناخت. اگر بدی نباشد، نیکی چگونه افزایش مییابد و معنا پیدا میکند؟
گر نبودی گدا و یا درویشکی نمودی غنی گزیده و بیش
هوش مصنوعی: اگر گدا یا درویشی وجود نداشت، چهکسی میتوانست ثروتمند و برتر از دیگران باشد؟
حکمت دیگر آنکه نقاشاننقش شاهان کنند و فراشان
هوش مصنوعی: یک دلیل دیگر این است که هنرمندان، تصویر پادشاهان را میکشند و خدمتکاران نیز به نقش و نگار آنها میپردازند.
گونهگون صدهزار نقش کنندصورت جبرییل و عرش کنند
هوش مصنوعی: صدها هزار تصویر متنوع خلق میکنند که نشاندهندهی جبرئیل و عرش است.
هم سوار و پیاده بنگارنددر جهان هیچ نقش نگذارند
هوش مصنوعی: در دنیا، هم سواران و هم پیادهها به نوعی در حال حرکت هستند، اما هیچ یک از آنها تأثیری واقعی بر روی زندگی و تغییرات آن نمیگذارند.
از سلیمان و مور و دیو و پریاز وحوش و هوام و کبک دری
هوش مصنوعی: این عبارت به موجودات مختلفی اشاره دارد، از جمله انسانهای بزرگمقام مانند سلیمان، حیوانات و پرندگان مختلف، و مخلوقات خیالی مانند دیو و پری. به طور کلی، به تنوع و گوناگونی موجودات در جهان اشاره میکند.
تا که هر یک کمال صنعت خویشمینماید که کی کم است و که بیش
هوش مصنوعی: هر کسی در تلاش است تا بهترین استعداد و توانمندیهای خود را نشان دهد و ببیند که آیا در این زمینه کمبود یا برتری دارد.
وانکه نتواند اینچنین کردنصنعها را به نقش آوردن
هوش مصنوعی: کسی که نتواند آفرینشها را به زیبایی بر روی کاغذ یا به صورت تصویر به نمایش بگذارد، نمیتواند به درستی به زیباییهای طبیعت و هنرنماییهای آن پی ببرد.
باشد او ناقص اندر آن صنعتبیش (؟پیش) صناع نبودش قیمت
هوش مصنوعی: اگر در آن هنر او نقصی داشته باشد، این یعنی که هنرمندانی که در این زمینه هستند، ارزش و قیمت او را نمیدانند.
بد و نیک نقوش از آن زیباستکه ز هر دو کمال او پیداست
هوش مصنوعی: زیبایی واقعی در وجود هر شخص، از ترکیب ویژگیهای خوب و بد او نمایان میشود و نشاندهنده کمال اوست.
میکنند آگهت از آن نقاشکاندر این پیشه نیست کس همتاش
هوش مصنوعی: به تو اطلاع میدهند از کسی که در این حرفه همتایی ندارد.
صانع با کمال آن باشدکه بد و نیک از او روان باشد
هوش مصنوعی: آفریننده کامل کسی است که هم善 و هم شر از او جریان دارد.
صنع حق کن از این مثال قیاستا برت یک شود حریر و پلاس
هوش مصنوعی: از این مثالها بهره بگیر تا بتوانی برای خودت شخصیت و صفات نیکو بسازی، مانند این که چطور پارچهی نرم و با کیفیت جودلین یا پلاس تبدیل میشود.
زان سبب خیر و شر بود یکسانکه خدا را همی کنند بیان
هوش مصنوعی: از این رو، خوبی و بدی در نظر مردم یکسان است، زیرا آنها هرچه را که میگویند، به خدا نسبت میدهند.
بر همه صنعها توان اوستخالق نقش زشت و زیبا اوست
هوش مصنوعی: خداوند بر تمامی خلق و کارها قدرت دارد و اوست که نقشهای زیبا و زشت را میآفریند.
نیک و بد چون معرفاند او راکه ندارد به صنع خود همتا
هوش مصنوعی: نیک و بد به واسطه شناخت و فهم ما از آنها معنا پیدا میکنند، و خداوند به خاطر آفرینشهایش همتا و مانند ندارد.
پس از این روی هر دو یک ذاتندهر دو روی ورا چو مرآت اند
هوش مصنوعی: پس از این، هر دو به یک ماهیت و ذات تبدیل میشوند و هر دو جلوهای از آن حقیقت واحد مانند آینهای هستند که تصویر یکدیگر را منعکس میکنند.
لیک اگر تو به نقششان نگرینیک و بد را چگونه یک شمری؟
هوش مصنوعی: اما اگر به تصویر آنها نگاه کنی، چطور میتوانی خوب و بد را یکی حساب کنی؟
بسوی خوبرو کنی رغبتبود از زشترو ترا نفرت
هوش مصنوعی: اگر به سمت کسی زیبا و خوشرو تمایل داشته باشیم، از کسانی که زشترو و ناپسندند، متنفر خواهیم بود.
چون کنی از خدای قطع نظرپیش تو زهر کی بود چو شکر؟
هوش مصنوعی: اگر از یاد خدا غافل باشی، هیچ چیز در زندگی تو مانند زهر نخواهد بود، حتی شیرینیها و لذتها.
رنج و راحت کجا بود یکسان؟زین رسد نور و زان رسد نیران
هوش مصنوعی: رنج و راحت هرگز نمیتوانند یکسان باشند. از یک سو، نور و روشنی به وجود میآید و از سوی دیگر، تاریکی و حرکت به سمت نابودی وجود دارد.
آن کند پرغم این کند شادانآن برد در جحیم و این به جنان
هوش مصنوعی: یکی انسان را به خاطر غم و اندوهش در عذاب میاندازد، در حالی که دیگری را به دلیل شادی و خوشحالیاش به جایگاهی خوب و خوشایند میبرد.
هل یکون البصیر و الاعمیواحداً عند من اتاه حجی
هوش مصنوعی: آیا بینایی و نابینایی برای کسی که درک دارد، یکسان است؟
هل یکون العلیم و الجاهلواحدا عند عاقل کامل
هوش مصنوعی: آیا در نظر یک فرد عاقل و کامل، دانشمند و نادان میتوانند برابر باشند؟
یطلب القرب عالم وافییطلب البعد جاهل جافی
هوش مصنوعی: کسی که علم و دانش دارد، به دنبال نزدیکی و ارتباط با حقیقت است، در حالی که فرد نادان و بیخبر، به دوری و فاصله از آن الحقاق متکی است.
جنة الوصل مسکن الاخیارسقر البحر محبس الاشرار
هوش مصنوعی: بهشت وصال، مکان نیکان است و جهنم، جایگاه بدکاران.
مشرب الشیخ فی عیون النورمسکن المنکرین فی الدیجور
هوش مصنوعی: مشرب شیخ در چشمان نور، جایی است برای کسانی که در تاریکیها به انکار حقیقت پرداختهاند.
شرح این را اگر کنم صد سالنشود بر تو روشن این احوال
هوش مصنوعی: اگر بخواهم این موضوع را توضیح دهم، حتی پس از صد سال هم نمیتوانم حال و احوال تو را به خوبی روشن کنم.
بحر از لوله کی شود پیدامینگنجد به زورقی دریا
هوش مصنوعی: دریا را نمیتوان به وسیله یک قایق کوچک نشان داد و درک کرد، زیرا وسعت و عمق دریا بسیار بیشتر از آن است که در یک قایق گنجانده شود.
حرف و صوت و زبان چو لوله بودکی از آن بحر عشق دیده شود !؟
هوش مصنوعی: حرف و صدا و زبان مانند لولهای هستند که نمیتوان از آنها به عمق دریای عشق دست یافت.