بخش ۱۰۲ - در بیان آنکه کارهای دنیا همه بازی است و در آن کارها هیچ فائده و حاصلی نیست. همچنانکه کودکان یکی پادشاه شود و یکی وزیر و یکی سرهنگ و یکی امیر و بعضی لشکر. بدان هیچ قلعه و ولایتی حاصل نشود. اینهمه عمر ضایع کردن باشد در بی فائدگی. چون پیر شوند و بزرگ از آن پشیمان گردند و گویند که چرا عوض بازی علم و ادب نیاموختیم. سب جهل خواری و بینوائی میکشیم. اکنون عمر دنیا را حالت طفلی دان، و شهوات و شاهدان و جاه و مال را آن بازی دان که در آن حاصلی نیست جز پشیمانی. و آخرت را حالت پیری دان که بر تو مکشوف میشود که آنچه شیرین مینمود تلخ بود، و آنچه جاه چاه، و آنچه خوب زشت، الی مالانهایه. چنانکه حق تعالی میفرماید انما الدنیا لعب و لهو و زینة. زینت از آن میفرماید که ذاتش از خود خوب نیست بتزیین خوب مینماید. و در سورۀ دیگر میفرماید که زین للناس حب الشهوات. مزین نمود شهوات خود را بخلق همچون مس زراندود و یا چون عجوزۀ آراسته بظاهر خوب و بباطن زشت، خویش دروغ و زشتیش راست چنانکه قلب
هوش مصنوعی: این متن دربارهٔ دنیا و فریبهای آن است. شاعر میگوید که زندگی دنیوی نمایشی است و زیباییهای آن، همچون زینتی عاریه، فریبنده هستند. او به پیامبر اشاره میکند و بر اهمیت طاعت و دوری از شهوات تأکید میورزد. دنیا به مانند یک جادوگر ستمکار است که انسانها را به دام میاندازد و از راه حق منحرف میکند. او توصیه میکند که از زیباییهای فریبنده دوری کنیم و به خدا پناه ببریم تا از این دامها نجات یابیم. در نهایت، پیام شاعر این است که برای رسیدن به حقیقت و رهایی از مشکلات، باید تلاش کرد و به درگاه خداوند توکل کرد.
کار دنیا بود یقین بازیناسزائی اگر بوی سازی
هوش مصنوعی: این کار دنیا به یقین بازی بیمعنی و خالی از ارزش است، اگر صدای موسیقی یا هنری در کار نباشد.
در نبی نام اوست لهو لعبغیر طاعات و خیر سهو و کعب
هوش مصنوعی: در این بیت به این نکته اشاره میشود که در زندگی گاهی سرگرمیها و لذتهای بیهوده وجود دارد که باید به آنها توجه نکرد و در عوض بر فعالیتهای مفید و طاعت خداوند تمرکز کرد. همچنین، اشاره به این است که در این مسیر ممکن است به اشتباهاتی نیز برخورد کنیم، اما باید سعی کنیم که خیر و نیکی را در زندگی خود بیشتر کنیم.
زینتش گفت باز درپی آنکه ز خود نیست او لطیف و جوان
هوش مصنوعی: زینتش گفت که او در جستجوی چیزی است؛ چیزی که از خود او نیست و در عین حال لطیف و جوان به نظر میرسد.
همچو یک پیر کو بارایشخویش زیبا کند بالایش
هوش مصنوعی: مانند یک پیرمرد که با زیبایی و لطافت خویش، خود را میآراید و زیباتر میسازد.
سرخ و اسپید مالد اندر روتا نماید رخش بدان نیکو
هوش مصنوعی: رنگهای قرمز و سفید در اینجا به زیبایی و جذابیت اشاره دارند، به گونهای که میخواهند چهره زیبا را به نمایش بگذارند.
زینت عاریه بخود بربستتا بدان مردم افکند درشست
هوش مصنوعی: زینت به امانت بر خود گرفته است تا دیگران از آن بهرهمند شوند.
گفت در سورۀ دگر زیننیک دریاب اگر توئی دین
هوش مصنوعی: در آیهای دیگر به زیبایی و اهمیت ایمان اشاره شده است. اگر تو به دین و اصول آن توجه کنی، میتوانی آن را بهتر درک کنی.
شهوات جهان شد از تزیینخوب پیش تو لیک نیک ببین
هوش مصنوعی: دنیا با زیباییهایش شما را فریب میدهد، اما با دقت نگاه کن تا حقیقت را ببینی.
که بر او عاریه است آن زینتبهر قلبش فدا مکن دینت
هوش مصنوعی: آن زیور و زیبایی که برای او به امانت است، برای قلبش ارزش ندارد، دین و ایمان خود را برای آن فدای نکن.
او گر از خویش خوب و خوش بودیهیچ حق زین نفرمودی
هوش مصنوعی: اگر او از خود زیبایی و خوبی داشت، هیچ کس حق نداشت از او چیزی بخواهد.
ماش آراستیم و خوب شده استوین پی امتحان نیک و بد است
هوش مصنوعی: ما به خوبی خود را آماده کردهایم و حالا در حال امتحان کردن خوبیها و بدیها هستیم.
ساحره است این عجوزۀ مکارمکر او را نه حد بود نه شمار
هوش مصنوعی: این زن پیر و فریبنده، مانند ساحرهای است که حقهها و فریبهایش هیچگونه حد و اندازهای ندارد و بیپایان است.
دستمان را بمکر و دستان بستدر جهان کم کسی ز دامش رست
هوش مصنوعی: دست ما را به فریب و ترفند گرفتار کردند و در این دنیا کم کسی از دام آنها نجات یافته است.
برنیائی بوی بقوت و زورنرهی زو مگر که اندر گور
هوش مصنوعی: فقط با نیروی جوانی و قوت میتوانی از آن مسیر پرخطر دوری کنی وگرنه سرنوشتی از آن گریزی نیست و در نهایت به سراغت خواهد آمد.
ناله کن زود در خدای گریزتو مگو ممکن است از او پرهیز
هوش مصنوعی: به سرعت از خداوند ناله و درخواست کمک کن و هرگز نگو که ممکن است از او دوری کنی.
من بر آبم بوی بحیله و مکرشود از من خراب او را و کر
هوش مصنوعی: من بر روی آب هستم و بوی فریب و نیرنگ در من وجود دارد، این بوی ناپسند باعث فساد و نابودی او میشود و او را مورد ضربه قرار میدهد.
چرب و شیرین ز خوان او نخورمدست را سوی کاسه اش نبرم
هوش مصنوعی: من از خوراک لذیذ و خوشمزهای که در دسترس من است بهرهبرداری نمیکنم و دستم را به سمت ظرف آن دراز نمیکنم.
نکند سودت این اگر صد سالسر زنی او کند ترا پامال
هوش مصنوعی: شاید به نظر برسد که از تلاش بیوقفه و زحمتت سودی بدست نمیآوری، اما اگر صد سال هم به این کار ادامه دهی، ممکن است نتیجهاش به ضررت تمام شود و تو را به زیر بکشد.
مدد از حق رسد مگر که رهیوز چنین چاه پ ر بلا بجهی
هوش مصنوعی: کمک از جانب خداوند میرسد، مگر اینکه شخصی راهی بیابد و از این چاه پر از بلا و مشکلات نجات یابد.
زور را ترک گوی و زاری کنچارۀ او بعون باری کن
هوش مصنوعی: زور را رها کن و به درگاه خداوند دعا کن که او راه نجات را به تو نشان میدهد.
تا ز چنگش خدات برهاندوز چنین خندقیت بجهاند
هوش مصنوعی: خدا تو را از دست او نجات دهد و از این موقعیت دشوار رهایی بخشد.
گرچه اینرو دهد ترا یاریپاس دار و گذر ز اغیاری
هوش مصنوعی: اگرچه دوستانی برایت پیدا میشوند، ولی مراقب باش و از جمع افراد ناپسند دوری کن.
جهد را هم از او بدان نه زخویشتا نمانی پس و برانی پیش
هوش مصنوعی: تلاش و کوشش را هم به خاطر او انجام بده نه به خاطر خودت، تا اینکه از عقب نمانی و در جلو باشی.
جهد دانی چرات داد خدازانکه بی جهد کس ندید او را
هوش مصنوعی: بدان که خداوند به کسانی که تلاش و کوشش میکنند، یاری میدهد؛ زیرا کسی که بدون تلاش به دنبال او باشد، او را نخواهد دید.