بخش ۱۱۷ - در بیان آنکه از خدا ترسیدن مقام بزرگ است که «المخلصون علی خطر عظیم» هرگز موش از شیر نترسد، ترس موش از گربه باشد. اهل دنیا موش صفتاند چه مرتبهٔ آن دارند که از خدا بترسند؟ بلکه ترسشان از شحنه و عسس باشد که جنس ایشان است. و در تقریر آنکه عقل ترازوی این جهان است، مرد بیعقل را تمیز نباشد، مردار را از پاک نداند. و باز عقل تنها تمییز کلی ندارد مگر درد حق با وی یار شود، آن درد عقل را تمییز راست بخشد تا تواند راه خدای تعالی را بُریدن و به منزل وصال رسیدن. درد عقل را آلت خود گرداند در طلب عقبی و ملاقات خدا.
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به تبیین مفهوم ترس و عقل میپردازد و بر اهمیت اعتماد به خدا و عدم ترس از موجودات دنیوی تاکید میکند. او میگوید که مخلوقات کوچک و ضعیف، مانند موش، نباید از موجودات بزرگ و خطرناک بترسند، چرا که اگر به خدا توکل کنند، تحت حمایت او قرار میگیرند. عقل هم در اینجا به عنوان یک ابزار برای تشخیص خوب و بد و برقراری تعادل در زندگی مطرح میشود.
شاعر بیان میکند که ترس باید به چیزهای نادرست و غیرمؤثر محدود شود و انسانهای عاقل باید از درد و چالشها درس بگیرند و از آنها برای هدایت خود بهره برند. در نهایت، او به مقام والای اولیا و ارتباط نزدیک آنها با خدا اشاره میکند و نشان میدهد که آنها به سبب این ارتباط عمیق، در دنیای مادّی از هیچ چیزی نمیترسند.
از خدا جز ولی کجا ترسدمورکی کی ز اژدها ترسد؟
هوش مصنوعی: هیچ مخلوقی مانند مورچه از خدا ترسی ندارد؛ مانند اینکه مورچه از اژدها نمیترسد.
نرود موش پیش گربه دلیرلیک بیترس میرود بر شیر
هوش مصنوعی: موش نمیتواند بیهراس و بدون ترس به سراغ گربهای دلیر برود، اما بدون ترس میتواند به سمت شیر برود.
لایق گربه است موش پلیدنکند قصد موش شیر عنید
هوش مصنوعی: گربه به موش پلید میآید و نمیتواند به موش قوی و شجاع فکر کند.
خوف خلقان ز شحنه و عسس استآنکه ترسد ز حق غریب کس است
هوش مصنوعی: ترس مردم از نگهبانان و پلیس است، اما کسی که از حق و حقیقت بترسد، بیگانهای است.
هیچ گوساله ترسد از مردم؟یا رضیعی ز مار و از کژدم؟
هوش مصنوعی: آیا هیچ گاوی از مردم میترسد؟ یا آیا مردی از مار و عقرب ترس دارد؟
هر کهرا عقل بیش خوفش بیشپیش نادان یکی است مرهم و ریش
هوش مصنوعی: هر کس که عقلش بیشتر باشد، ترسش نیز بیشتر است. نادان مانند دارویی است که هم تسکین میدهد و هم باعث درد.
خوف و دهشت وظیفۀ خرد استبیخرد بیخبر ز نیک و بد است
هوش مصنوعی: ترس و اضطراب بخشی از مسئولیت عقل و خرد است، در حالی که کسانی که بیخردند، نسبت به خوبی و بدی آگاهی ندارند.
عقل باید که تا کند تمییزفرق داند میان خوار و عزیز
هوش مصنوعی: انسان باید از عقل خود استفاده کند تا بتواند تفاوت بین افراد قدرتمند و بیارزش را تشخیص دهد.
باز تمییز عقل نیست تمامزانکه بیدرد عقل باشد خام
هوش مصنوعی: عقل واقعی زمانی وجود دارد که انسان تجربه و درد را درک کند؛ در غیر این صورت، عقل به تنهایی نارسا و ناقص است.
عقل با درد چون قرین گرددبعد از آن رأی او متین گردد
هوش مصنوعی: وقتی عقل با درد و رنج همراه شود، پس از آن تصمیماتش محکمتر و منطقیتر میشود.
عقل بیدرد رهبر دنیاستچون رسد درد حیدر عقبی است
هوش مصنوعی: عقل بدون مشکلات و چالشها، راهنمای زندگی در دنیاست؛ اما وقتی درد و مشکلات برای انسان پیش میآید، عقل نمیتواند به خوبی هدایت کند و به نتیجه مطلوب برسد.
عقل را درد بخشد آن دیدهکه گزیند ره پسندیده
هوش مصنوعی: عقل را به درد میآورد چشمی که راه درست و دلخواه را انتخاب کند.
دائماً با خدا شود مشغولمینگردد قرین نفس فضول
هوش مصنوعی: همیشه باید در یاد خدا بود و از سرگرم شدن با نفس بیفایده و حواسپرتی دوری جست.
همت پست او شود عالینهراسد ز شاه و از والی
هوش مصنوعی: اگر اراده کسی بلند باشد، دیگر از مقامهای بالا نترسد و به راحتی در برابر هیچ قدرتی قرار نگیرد.
بر سر چرخ با ملک تا زدهر نفس رایت نو افرازد
هوش مصنوعی: در هر نفس که بر فراز چرخ میزند، پرچم جدیدی به اهتزاز درمیآید و این نشان از تأثیر و حضور ملک در آنجا میباشد.
مصحف عشق را ز جان خواندکی کند فهم آنچه او داند؟
هوش مصنوعی: کتاب عشق را تنها کسی میخواند که از جان خود مایه میگذارد، اما چه کسی میتواند فهم کند آنچه او میداند؟
مالک ملک جاودان گردددر مکان شاه لامکان گردد
هوش مصنوعی: کسی که صاحب سرزمین دائمی میشود، در جایگاه پادشاهی قرار میگیرد که هیچ محدودیتی ندارد.
این شود بلکه صد چنین ای جاننشود حال او به شرح بیان
هوش مصنوعی: اگرچه ممکن است من بتوانم به توصیف حال او پرداخته و توضیحات زیادی بدهم، ولی در نهایت نمیتوانم به خوبی احساسات و وضعیت واقعی او را بیان کنم.
کی کند کفک بحر را پیدا؟چونکه پرده است آب صافی را
هوش مصنوعی: کسی نمیتواند عمق دریا را پیدا کند، زیرا آب صاف توسط پردهای پوشیده شده است.
مرغ آبی نخواهد الّا آبزانکه باشد ورا ز خاک عذاب
هوش مصنوعی: پرندهای که آبی است، جز آب چیزی نخواهد، چرا که او از عذاب خاک رنج میبرد.
بستر ماهیان از آب بودآبشان نقل و هم شراب بود
هوش مصنوعی: محل زندگی ماهیان در آب قرار دارد و آب آنها هم به مانند شراب است.
غیر آب ار شکر بود به جهانزهر باشد یقین بر ایشان
هوش مصنوعی: اگر غیر از آب چیزی شیرین در دنیا باشد، یقیناً آن زهر خواهد بود.
اولیا ماهیاند و حق دریادائماً بحرشان بود مأوی
هوش مصنوعی: اولیا مانند ماهیانی هستند که در دریا زندگی میکنند و دائماً حق به عنوان دریا در کنار آنها حضور دارد و مأمن و پناهگاهشان است.
غیر دریا به نزد ایشان لاستبحر لاشان مقدم در الاست
هوش مصنوعی: غیر از دریا برای آنها اهمیت زیادی ندارد، زیرا در برابر دریا، چیز دیگری برای آنها ارزش ندارد و تنها دریا برایشان مورد توجه است.