بخش ۱۳۶ - در بیان آنکه اولیا را جهت آن ابدال میخوانند که از حال و خلق اول مبدل شده‌اند و خلق حق گرفته‌اند که تخلقوا باخلاق اللّه. و در تقریر آنکه منصور که در عشق مرتبۀ اول داشت چون خلق او را فهم نکردند، عاشقان دیگر را که بالای اویند چگونه توانند فهم کردن و بمرتبۀ معشوقان خود کجا رسند
هوش مصنوعی: این متن به بررسی مقام اولیا و رابطه آن‌ها با خدا اشاره دارد. نویسنده به این نکته می‌پردازد که اولیا به واسطه‌ای از مراحل فنا و تبدیل به نور رسیده و از دنیای مادی جدا شده‌اند. آن‌ها در عرش و نزد خداوند مقام یافته‌اند و به عنوان نایبان حق در دنیا شناخته می‌شوند.
در ادامه، اشاره می‌شود که هر شخصی که به خدا نزدیک‌تر باشد، در درک معنای وجود و اسرار الهی موفق‌تر است. همچنین، هر انسانی بر اساس نهاد خویش به غایت خاصی می‌رسد و این غایت‌ها در نگاه مردم عادی پنهان می‌مانند.
نویسنده با مثال‌هایی همچون منصور حلاج به این واقعیت اشاره می‌کند که درک و فهم مقام آن‌ها برای دیگران دشوار است و به همین دلیل گاهی به ظلم در حق آنان می‌پردازند. در نهایت، تأکید می‌شود که تفاوت‌ها و مراتب در انسان‌ها به اراده و حکمت الهی برمی‌گردد و تنها با بینش عمیق می‌توان به حقیقت پی برد.
اولیا را از آن سبب ابدالنام شد که نماندشان آن حال
هوش مصنوعی: اولیا به این دلیل به ابدال معروف شدند که حالت و ویژگیهای خاص خود را از دست نمیدهند.
زان منی شان که بود بگذشتنددر فنا صورتی دگر گشتند
هوش مصنوعی: از آن منی، کسانی که در گذر از دنیای فانی بودند، به صورتی دیگر تبدیل شدند.
نار بودند جمله نور شدنددیو بودند رشک حور شدند
هوش مصنوعی: همه آن‌ها که خنک و بیقرار بودند، اکنون نورانی و روشنایی بخش شده‌اند. کسانی که دیوانه و جاهل بودند، حالا به زیبایی و جذابیتی شگفتانگیز دست یافته‌اند.
بود روی همه بمرگ و فناپشتشان شد قوی زجان بقا
هوش مصنوعی: همه موجودات به خاطر مرگ و فنا از بین میروند، اما پشت آن‌ها به خاطر وجود جاودانه و بقا، قوی و استوار است.
گرچه در فرش بود مسکنشانبر سر عرش گشت مأمنشان
هوش مصنوعی: هرچند که زندگی آن‌ها در دنیای مادی و پایین بود، اما سرنوشتشان به آسمانها و مقامهای بلند رسید.
تا خدا هست آن گره هستندبی می و جام دائماً مستند
هوش مصنوعی: تا زمانی که خداوند وجود دارد، آن محدودیتها و گرفتاریها هم وجود دارند و انسان‌ها همیشه با نوشیدن می و جام به نوعی سرخوشی و مستی میرسند.
نایبان حق اند در عالمفخر دارد ز خاکشان آدم
هوش مصنوعی: وکلای خدا در این دنیا هستند و به خاطر وجودشان، انسان به خود می بالد.
سر ایشان از اوست پوشیدهزانکه این سر نواست جوشیده
هوش مصنوعی: این سر، که نماد وجود و هویت فردی است، از او (خدا یا حقیقت بزرگ) ناشی می‌شود و به همین خاطر، این سر پر از احساساتی است که به صورت نوا و آوایی در میآید. یعنی شناخت و وجود ما از منبعی عمیق و الهی سرچشمه میگیرد و به شکل صدا و نوا در زندگی ما جریان دارد.
گرچه خود آدم است اصل وجودگشته اند اولیا از او موجود
هوش مصنوعی: هرچند که ذات آدمی، منبع و پایه وجود است، ولی سالکان و ولیان (اولیا) از او پدید آمدهاند و وجود یافته‌اند.
لیک اندر نهاد آخریانهست اسرارهای بس پنهان
هوش مصنوعی: اما در جوهرهی افرادی که در پایان زندگی قرار دارند، رازهای زیادی نهفته است که نمیتوان به آسانی آن‌ها را کشف کرد.
که از آدم نرست آن اسرارنشد او آگه از چنان انوار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که هیچ انسانی از رازهای عمیق و اسرار پنهان آگاه نیست و تنها کسی که میتواند از این روشناییها و حقایق باخبر شود، فراتر از انسانهای معمولی است.
صور جمله گرچه یکسان استلیک در هر تنی دگر جان است
هوش مصنوعی: ظاهراً جملات شبیه به هم به نظر میرسند، اما در هر فردی روح و جان متفاوتی وجود دارد.
جان آ ن یک بر آسمان پردجان این یک و رای آن پرد
هوش مصنوعی: روح آن یکی به آسمان پرواز می‌کند، اما روح این یکی و نظر آن متفاوت است.
یک بگوید که من حقم بجهانیک بگوید سر حقم میدان
هوش مصنوعی: یکی میگوید که من در این دنیا حق دارم، و دیگری میگوید که سر حق من صحبت می‌کند.
یک بگوید که سر سرم منگشته پنهان درون قالب تن
هوش مصنوعی: کسی بگوید که من چه اندازه درون این جسم پوشیدهام و چقدر به لحاظ روحی و روانی در خودم گم شدهام.
زین سب زد اناالحق از منصورکه شد از عشق ظلمتش همه نور
هوش مصنوعی: منصور که به خاطر عشقش به حقیقت از خود میگذرد، در پی افشای حق از ظلمتی که در آن بود، همچون نوری تابان گشت.
شد در او نور هرچه ظلمت بودبلکه نورش ز نورها افزود
هوش مصنوعی: در او تمام تاریکیها تبدیل به نور شد، به طوری که نور او بر نورهای دیگر نیز افزوده گشت.
بیخ خارش ز عشق گلشن شدشب تارش چو صبح روشن شد
هوش مصنوعی: عشق زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار داده و آن را از حالتی تار و غمگین به رنگ و روشنی صبح تبدیل کرده است.
رفت از جا بسوی بیجا اویافت صد پر بجای هر پا او
هوش مصنوعی: او از جایش حرکت کرد و به سمت جایی رفت که بیجا بود و به ازای هر قدمش، صد پر پیدا کرد.
در جهانی مقام و مسکن ساختکاندر آنجا بجهد نتوان تاخت
هوش مصنوعی: در این دنیا جایی ساخته شده است که در آنجا نمیتوان از آن خارج شد و به جایی دیگر رفت.
موج طرفه است بی نشانه رواناندر آن بحر بی حد و پایان
هوش مصنوعی: موجی عجیب و بینشانه به طرز جاری است که در این دریا که نهایت و پایانی ندارد، به حرکت درآمده است.
با چنین قدر و مرتبه منصوربود از وصل کاملان مهجور
هوش مصنوعی: با این ویژگی و مقام، منصور از پیوند با انسانهای کامل دور است.
زانکه اندر جهان عشق او رامرتبۀ اولین بد ای دانا
هوش مصنوعی: چون در دنیا محبت او را مقام نخستین است، ای آگاه.
در میانین خدا ندادش راهز آخرین خود نگشت هیچ آگاه
هوش مصنوعی: در میانه راه خداوند به او راهی نشان نداد و او از سرنوشت خود هیچ اطلاعی نداشت.
این مراتب خود آن عشاق استگه پر اوصافشان در آفاق است
هوش مصنوعی: این مراحل و مقاماتی که میبینید، نشاندهندهی عشق واقعی آنهاست که ویژگیهایشان در همه جا نمایان است.
وان مراتب کز آن معشوق استشده پنهان ز چشم مخلوق است
هوش مصنوعی: مراتب و درجاتی که از محبوب به وجود آمده، از نظر موجودات پنهان و ناپیداست.
اول و آخر و میانۀ آنهست از غیر حق همیشه نهان
هوش مصنوعی: در ابتدا، انتها و در میانهی هر چیزی، همواره حقیقتی وجود دارد که از غیر حق پنهان است.
چونکه احوال و مرتبۀ منصورگشت از چشم مردمان مستور
هوش مصنوعی: وقتی که وضعیت و مقام منصور به گونهای شد که دیگر مردم او را نمیشناختند و نمیدیدند.
منکر حال او شدند از جهلکشتنش گشت پیش ایشان سهل
هوش مصنوعی: از ندانستن حال او، به راحتی میتوانند به قتلش بیانجامند.
پس چنین قوم را که از منصوربر فزودند چون ز ظلمت نور
هوش مصنوعی: کسانی که بر منصور افزوده شدند، مانند نوری هستند که از تاریکی میجوشد.
کی توانند فهم کرد بگوفهمشان چون نگشت حالت او
هوش مصنوعی: کی میتواند حال او را درک کند وقتی فهم آن‌ها تغییر نکرده است؟
این معانی بشرح در نایداز بشر کی چنین سخن زاید
هوش مصنوعی: این مفاهیم به زبانی ساده بیان نمیشوند، چرا که چنین سخنانی از انسان خارج نمیشود.
باز کن چشم اگر از این جنسیخویش را بین که دیو یا انسی
هوش مصنوعی: چشمهات رو باز کن و ببین که آیا خودت از جنس دیوانی هستی یا انسانی.
گر از ایشان شدی که پریدندبی تنی روی جان عیان دیدند
هوش مصنوعی: اگر از میان آن‌ها جدا شوی و از قید جسم رها گردی، طبیعت روح را به وضوح مشاهده خواهی کرد.
نشوند آن گروه از تو نهانزانکه جنس است سوی جنس روان
هوش مصنوعی: آن گروهی که به تو تعلق ندارند، نباید پنهان بمانند؛ زیرا هر چیز به سوی همنوع خود گرایش دارد.
بیگمان اسب سوی اسب رودهر گروهی بجنس خود گرو د
هوش مصنوعی: قطعاً هر گروهی به سمت همنوع خود میرود و افراد مشابه یکدیگر را پیدا میکنند.
جنس با جنس از آن رود دایمکه بهمدیگراند خوش قایم
هوش مصنوعی: افراد با ویژگیهای مشابه همواره به هم جذب می‌شوند و در کنار یکدیگر احساس راحتی میکنند.
حق هزاران هزار نقش نگاشتبرد یک را بزیر و یک افراشت
هوش مصنوعی: خداوند هزاران هزار تصویر و نقش را خلق کرده است؛ برخی را به زمین فرستاده و برخی دیگر را به مرتبه عالی و بلند مرتب کرده است.
کرد یک را گداوخوار و اسیرکرد یک را غنی و خواجه و میر
هوش مصنوعی: یک فرد را به حالتی ذلیل و بیچاره درآورد، در حالی که فرد دیگری را ثروتمند و صاحب جاه و مقام کرد.
خیره ام من که چه خدا است اینکه نه در پست و بر علا است این
هوش مصنوعی: من به شدت متعجب و مبهوت هستم که این خدا کیست که نه در مرتبه پایین قرار دارد و نه در مرتبه بالا.
زیر و بالا از او شده پرنوردر همه او و از همه مستور
هوش مصنوعی: در این دنیا، همه چیز به واسطه او روشن و نورانی است، اما خود او از نگاهها پنهان است.
غیر او نیست صورت و معنیفهم کن نیک و بگذر از دعوی
هوش مصنوعی: درک کن که غیر از او هیچکس نیست، پس با دقت بفهم و از جدلها بگذر.
عقل هر کس بکنه این نرسدفهم این جز براه بین نرسد
هوش مصنوعی: هر کسی که عقلش برسد، نمیتواند به درک این موضوع دست یابد، مگر آنکه در مسیر حق و حقیقت قدم بگذارد.