بخش ۸۶ - کامل خلخالی
هوش مصنوعی: سعید، معروف به ملک سعید، از فضلای خلخال و شاعران برجسته‌ای است که علوم عقلی و نقلی را با تصوف ترکیب کرده و به مرحله‌ای از حال و معرفت رسیده است. او مدتی در شیراز زندگی کرد و بیشتر به تنهایی و ذکر خداوند پرداخت. اشعار او شامل ابیات زیبا و رباعیاتی است که در آنها به معانی عمیق عرفانی و انسانی می‌پردازد. در یکی از اشعارش به ناله‌ای شبیه به ناله فرشتگان اشاره می‌کند و در رباعیاتی دیگر به رازهای زندگی و حقیقت خداوند پرداخته است. او در اشعارش به اهمیت نام علی به عنوان معلم و مذهبش اشاره می‌کند و به تذکر نکاتی در مورد حیات و معرفت می‌پردازد.
اسم سعیدش ملک سعید. از فضلای خلخال و از شعرای صاحب حال، علوم عقلی و نقلی را با تصوف جمع کرده. از قال به حال رسیده و شراب معرفت چشیده. مدتها در شیراز از خلق انزوا گزیده و به ذکر حق آرمیده. اوقات را صرف کتب عرفانیه و حکمیّه می‌نمود و در همانا رحلت فرموده. این دو بیت و رباعیات از او نوشته شد:
هوش مصنوعی: سعید یک فرد برجسته در خلخال است که با استعداد و شایستگی در زمینههای مختلف از جمله شعر و علوم دینی شناخته شده است. او توانسته است علوم عقلی و نقلی را با تجربههای صوفیانه ترکیب کند و به درک عمیقتری از معارف بپردازد. او مدتی را در شیراز به دور از مردم زندگی کرده و به عبادت و یاد خدا مشغول بوده است. او وقت خود را به مطالعه کتابهای عرفانی و فلسفی اختصاص میداد و سرانجام از دنیا رفت. آثار شعر او، همچون دو بیت و چند رباعی، باقی مانده است.
کرّوبیان چو نالهٔ من گوش می‌کنندتسبیح ذکر خویش فراموش می‌کنند
هوش مصنوعی: وقتی فرشتگان نالهی من را میشنوند، راز و ذکر خاص خود را از یاد میبرند.
کامل زبان ببند که خاصان بزم خاصعرض مراد از لب خاموش می‌کنند
هوش مصنوعی: زبانت را ببند و خاموش باش، زیرا فقط افراد ویژه در جمعهای خاص میتوانند خواستههایشان را بدون گفتن بیان کنند.
فردا که کند رحمت او جلوه‌گریخود را برسان به خیل کفار ای دل
هوش مصنوعی: فردا که خداوند رحمتش را به نمایش میگذارد، ای دل، از بین کسانی که به او کفر ورزیدهاند، خودت را جدا کن و به آنها نپیوند.
ای آینهٔ ذات تو ذات همه کسمرآت صفات تو صفاتِ همه کس
هوش مصنوعی: ای آینه، ذات تو نمایانگر ذات تمام انسانهاست و ویژگیهای تو، ویژگیهای همه را نشان میدهد.
ضامن شدم ازبهر نجات همه کسبر من بنویس سیئات همه کس
هوش مصنوعی: من مسئول شدم تا به خاطر نجات همه افراد، گناهان همه را بر عهده بگیرم و به یادگار بنویسم.
زنهار ای دل هزار زنهار ای دلپندی دهمت نیک نگهدار ای دل
هوش مصنوعی: ای دل، هوشیار باش، هزار بار هوشیار باش. به تو نصیحتی میکنم: خوب مراقب خودت باش.
گر من نه ز شرع تو حیا می‌کردمخود می‌دانی که تا چه‌ها می‌کردم
هوش مصنوعی: اگر من از قانون تو شرم نمیکردم، خود می‌دانی که چه کارهایی می‌کردم.
گر قدرت من به قدر عفوت می‌بودمقدار عطایِ تو خطا می‌کردم
هوش مصنوعی: اگر توان من به اندازه عفو و بخشش تو بود، مطمئناً میزان بخشش تو را اشتباه میگرفتم.
ما طیّ بساط ملک هستی کردیمبی نقص خودی خداپرستی کردیم
هوش مصنوعی: ما با تلاش و کوشش خود، مسیر زندگی و سلطنت را به زیبایی و کمال طی کردیم و با اعتقاد به خداوند، به درستکاری و نیکپرستی پرداختیم.
بر ما می وصل نیک می‌پیمودندتف بر رخ ما که زود مستی کردیم
هوش مصنوعی: بر ما مینوشیدند و به زیبایی ما را تحسین میکردند، اما برخی به ما اعتراض میکردند که خیلی زود مست شدیم.
ننوشت برای ورد روز وشب منجز ذکر علی معلّم مکتب من
هوش مصنوعی: تنها چیزی که در روز و شب من نوشته شده، ذکر نام علی است که آموزگار و راهنمای من بود.
گر غیر علی کسی بود مطلب منای وای من و کیش من و مذهب من
هوش مصنوعی: اگر غیر از علی کسی باشد که منظور من را درک کند، وای بر من و بر اعتقادات و مذهب من.
یا رب به دلم راز نهانی گفتیاسرار بقای جاودانی گفتی
هوش مصنوعی: خداوندا، در دل من رازی پنهانی را بیان کردی و از اسرار ماندگاری ابدی سخن گفتی.
با هستی خود مگر لقایت طلبیدموسی که جواب لن ترانی گفتی
هوش مصنوعی: موسی تنها به خاطر وجود خود و درخواست دیدار خداوند، به این جواب رسید که نمیتواند او را ببیند.