فصل ۱۹۳
هوش مصنوعی: این متن درباره قدرت و اختیار عاشق در عشق و تأثیرات قهر محبوب بر اوست. بیان می‌کند که محبوب با فریبی میتواند عاشق را در عطش بیشتری قرار دهد، بهطوریکه او متوجه نشود که هرچه بیشتر عشق می‌ورزد، عطش او نیز بیشتر می‌شود. مثالی از یحیی معاذ رازی آورده شده که نشاندهنده شدت احساسات عاشقانه است. در نهایت، پیام این است که عشق مانند نوشیدن آب دریا، هرچه بیشتر احساس شود، عطش بیشتری را به همراه دارد.
اختیار عاشق در عشق ز قهر محبوبست که در جام مکر بر عاشق عرضه کند و چنان نماید بدو که این بدو برای دفع عطش او می‌دهد تا او را از قلت عقل و سوء محبت بستاند و نوش کند عطش او زیادت شود و او نداند که هر که در غلبۀ عطش آب دریا خورد مُتَعطّش است نه متروّی کَذلِکَ الْعشْقُ لِلعاشِقِ کَشارِبِ ماءِ الْبَحْرِ کُلَّما ازْدادَ شُرْباً ازْدادَ عَطَشا عجب یحیی معاذ رازی قَدَّسَ اللّهُ روُحَهُ بسلطان اولیا قَدَّسَ اللّهَ روُحَهُ بنوشت اینجا کسی است که یک قطره بخار عشق بمذاق او چکانیدند مست مست شد و از دست شد او جواب نوشت که اینجا کسی هست که جمله بخار محبت نوش کرد و لب بر لب نهاد و خاموش کرد.
هوش مصنوعی: اختیار عاشق در عشق به دلیل قهر محبوب است که او را با فریبی در جام مکر غرق می‌کند و طوری نشان می‌دهد که گویی این حقه برای کاهش عطش اوست. این درحالی است که در واقع، عاشق به واسطه این فریده، از عقل خود و عشق نادرستش دچار مشکل می‌شود و عطش او بیشتر می‌شود. او نمی‌داند که هر کس با غلبه عطش، آب دریا بنوشد، همچنان تشنه‌تر می‌ماند. عاشق نیز به همین صورت، هر چقدر بیشتر عشق می‌ورزد، عطش او افزایش می‌یابد. عجب این است که یحیی معاذ رازی، قدس‌سره، اینجا می‌گوید که کسی تنها یک قطره از بخار عشق را که به او داده‌اند، چشیده و مست شده است. او در اینجا جواب می‌دهد که کسی است که تمام بخار محبت را نوشیده و خاموش شده است.