بخش ۲۲ - حکایت حاتم طائی
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به داستان پیرمردی اشاره می‌کند که از بنگاه حاتم، ده درم طلب می‌کند. وی از راوی می‌شنود که زنی از خیمه به آن پیرمرد می‌گوید که این اقدام چه معنایی دارد و اشاره می‌کند که پول مورد نیاز او مختص حاجت اوست. سپس شخصی به نام طی به این موضوع می‌خندد و از شخصیت‌های بزرگ و جوانمردی مانند حاتم یاد می‌کند.
شاعر به بیان فضیلت‌های حاتم و شخصیت‌هایی چون ابوبکر سعد می‌پردازد و انتظارات از انسان‌ها را مشخص می‌کند که در تلاش برای کمک به دیگران باشند. او به این نکته اشاره می‌کند که اعمال نیک و نیکوکاری در نهایت باقی می‌مانند و کسانی که به نیت خیر عمل می‌کنند، پاداش خواهند دید. در پایان، شاعر بر اهمیت کمک و نیکوکاری تأکید می‌کند و می‌گوید که تلاش در راه خیر هیچ تکلیفی بر دوش انسان نمی‌گذارد و وصیت او همین یک جمله است که هرچه بتوانی نیکو کن.
ز بنگاه حاتم یکی پیرمردطلب ده درم سنگ فانید کرد
هوش مصنوعی: در مکانی، پیرمردی از حاتم درخواست کرد که ده درهم به او بدهد و در عوض، به او چیزی سنگین و بیاهمیت داد.
ز راوی چنان یاد دارم خبرکه پیشش فرستاد تَنگی شکر
هوش مصنوعی: یاد من هست که داستانی را از راوی شنیدم که خبر از تنگی و کمبود شکر را به او منتقل کردند.
زن از خیمه گفت این چه تدبیر بود؟همان ده درم حاجت پیر بود
هوش مصنوعی: زن از داخل خیمه گفت: این چه تدبیری بود؟ همانطور که در گذشته گفته بودم، برای پیرمرد نیازمندی وجود داشت.
شنید این سخن نامبردار طیبخندید و گفت ای دلارام حی
هوش مصنوعی: آن شخص معروف این حرف را شنید و لبخندی زد و گفت: ای زیبای دلربا!
گر او در خور حاجت خویش خواستجوانمردی آل حاتم کجاست؟
هوش مصنوعی: اگر او به دنبال برآورده کردن نیازهایش باشد، پس جوانمردی مانند آل حاتم کجا رفته است؟
چو حاتم به آزادمردی دگرز دوران گیتی نیامد مگر
هوش مصنوعی: مانند حاتم طایی، هیچ آزادمرد دیگری از زمان گذشته برنیامده است.
ابوبکر سعد آن که دست نوالنهد همّتش بر دهان سؤال
هوش مصنوعی: ابوبکر سعد، کسی است که با generosity و سخاوت خود، به دیگران کمک می‌کند و در پاسخ به سوالات مردم، به راحتی و خوشرویی پاسخ میدهد.
رعیت‌پناها! دلت شاد باد!به سعی‌ات مسلمانی آباد باد!
هوش مصنوعی: ای مردم! امیدوارم دلهایتان شاد باشد! با تلاش و کوششتان، سرزمین اسلامیتان آباد و پررونق شود!
سرافرازد این خاک فرخنده بومز عدلت بر اقلیم یونان و روم
هوش مصنوعی: این سرزمین خوب و با سعادت، به خاطر عدالتش در مقایسه با یونان و روم، سر افراز و سربلند است.
چو حاتم، اگر نیستی کام وینبردی کس اندر جهان نام طی
هوش مصنوعی: اگر مانند حاتم طایی بخشنده نیستی، همانند او هم در دنیا نام نیکو به دست نیاوردهای.
ثنا ماند از آن نامور در کتابتو را هم ثنا ماند و هم ثواب
هوش مصنوعی: در کتاب، نام نیک آن شخص بزرگ باقی میماند و به همین دلیل برای تو نیز هم نام نیک و هم پاداشی خواهد بود.
که حاتم بدان نام و آوازه خواستتو را سعی و جهد از برای خداست
هوش مصنوعی: حاتم، با نام و شهرتی که دارد، تلاش و کوشش تو را برای رضای خداوند میخواهد.
تکلّف بر مرد درویش نیستوصیت همین یک سخن بیش نیست
هوش مصنوعی: تظاهر و نمایش در برابر یک فرد بینیاز لازم نیست و همین یک نکته کافی است.
که چندان که جهدت بود خیر کنز تو خیر ماند، ز سعدی سخن
هوش مصنوعی: هرچقدر که تلاش کنی و نیکی انجام دهی، نتیجهی خوبی از آن برای تو باقی میماند.