بخش ۱۸ - حکایت حاتم اصم
هوش مصنوعی: در این متن، گوینده به داستان حاتم اصم اشاره می‌کند که به باور بعضی‌ها، او ناشنوا بوده است. داستان با ذکر مگسی آغاز می‌شود که در تار عنکبوت گرفتار شده و فکر می‌کند که در جستجوی شیرینی است، اما در واقع در دام افتاده. این موضوع به مگس یادآوری می‌کند که نه هرجا که شیرینی وجود دارد، بی‌خطر است.
سپس، یک شخص از حلقه اهل نظر سوال می‌کند که چگونه گوینده با دانش خود درک کرده است که مگس در چه وضعیتی قرار دارد. گوینده با تبسم پاسخ می‌دهد که من به مانند حاتم اصم عمل می‌کنم و نمی‌خواهم به گفتارهای بیهوده گوش دهم. او به این نکته اشاره می‌کند که افرادی که در دور و بر او هستند، در حقیقت عیوب او را پنهان کرده و فقط او را به ستایش می‌پردازند.
در نهایت، او تأکید می‌کند که اگر از بدی‌ها آگاه نشود، نمی‌تواند خود را اصلاح کند و به شنیدن حقایق از دیگران اهمیت می‌دهد تا از کردارهای ناپسند دور بماند. به این ترتیب، گوینده به انتقاد از رفتارهای دورویی و اهمیت آگاهی از واقعیات می‌پردازد.
گروهی برآنند از اهل سخنکه حاتم اصم بود، باور مکن
هوش مصنوعی: برخی از اهل اعتبار معتقدند که حاتم، یعنی حاتم طائی، ناشنوا بوده است. اما به این نظر اعتماد نکنید.
برآمد طنین مگس بامدادکه در چنبر عنکبوتی فتاد
هوش مصنوعی: صدای مگسی در صبحگاه به گوش میرسد که در تلهٔ یک عنکبوت گرفتار شده است.
همه ضعف و خاموشیش کید بودمگس قند پنداشتش قید بود
هوش مصنوعی: همه ناتوانی و سکوت او به خاطر فریب و نیرنگ بود، مگس که به او نگاه میکرد، فکر میکرد که این ناتوانی محدودیت است.
نگه کرد شیخ از سر اعتبارکه ای پایبند طمع پای دار
هوش مصنوعی: شیخ با نگاهی واقعبینانه به شخصی که دلبسته ی طمع و خواستههای دنیوی است، گفت: مراقب باش که گرفتار آرزوها نشوی و در مسیر درست قدم برداری.
نه هر جا شکر باشد و شهد و قندکه در گوشه‌ها دامیار است و بند
هوش مصنوعی: هر جایی که شیرینی و نعمت وجود دارد، دلیل نمیشود که آنجا امن و بی‌خطر باشد، بلکه ممکن است در خفا خطرهایی وجود داشته باشد.
یکی گفت از آن حلقهٔ اهل رایعجب دارم ای مرد راه خدای
هوش مصنوعی: یکی از افراد از لحاظ نظر و اندیشه، از حلقهای که متعلق به اهل فکر و رأی بود حیرت کرد و به مردی که در مسیر خداوند قرار داشت، اشاره کرد.
مگس را تو چون فهم کردی خروشکه ما را به دشواری آمد به گوش؟
هوش مصنوعی: چرا که میگویی مگس را فهمیدهای، در حالی که صدای ما به سختی به گوشت رسید؟
تو آگاه گشتی به بانگ مگسنشاید اصم خواندنت زین سپس
هوش مصنوعی: تو با صدای مگس آشنا شدی و دیگر نیازی نیست که کسی تو را به ناشنوا بودن متهم کند.
تبسم کنان گفت ای تیز هوشاصم به که گفتار باطل نیوش
هوش مصنوعی: با لبخندی گفت: ای کسی که باهوش و زیرکی، بهتر است که به سخنان بیمحتوا گوش ندهی.
کسانی که با ما به خلوت درندمرا عیب پوش و ثنا گسترند
هوش مصنوعی: افرادی که در تنهایی با ما هستند، عیبهایم را میپوشانند و همواره از من تعریف میکنند.
چو پوشیده دارند اخلاق دونکند هستیم زیر، طبع زبون
هوش مصنوعی: وقتی که فضیلتها را پنهان و زشتخوییها را بروز دهند، ما نیز به زیر و سطح پایین خود سقوط میکنیم و رفتار زبونانهای از خود بروز میدهیم.
فرا می‌نمایم که می‌نشنوممگر کز تکلف مبرا شوم
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که من باید به دیگران نشان دهم که شنونده خوبی هستم، تا از زحمت و تکلف دور شوم.
چو کالیو دانندم اهل نشستبگویند نیک و بدم هر چه هست
هوش مصنوعی: وقتی من را بشناسند و در جمع قرار دهم، درباره خوبیها و بدیهای من هر چه و هر طور که هست، سخن خواهند گفت.
اگر بد شنیدن نیاید خوشمز کردار بد دامن اندر کشم
هوش مصنوعی: اگر حرفهای ناخوشایند را نشنوم، از رفتار بد دیگران ناراحت نمیشوم و آن را کنار میگذارم.
به حبل ستایش فرا چه مشوچو حاتم اصم باش و عیبت شنو
هوش مصنوعی: به دنبال ستایش دیگران نباش، زیرا مانند حاتم طایی که از عیوب دیگران بیخبر بود، خود را در افکار بازنگهدار.