شمارهٔ ۱۹ - ای رنجبر
هوش مصنوعی: این شعر به بیان رنج و مشقت کارگران و زحمتکشان می‌پردازد. شاعر از زندگی سخت و نابرابری‌هایی که این افراد با آن مواجه‌اند، انتقاد می‌کند. او از آنها می‌خواهد که به حقوق پایمال‌شده خود توجه کنند و به خودشان احترام بگذارند. همچنین به فساد و رشوه‌خواری در جامعه اشاره می‌کند و از کارگران می‌خواهد که در برابر ظلم و بی‌عدالتی ایستادگی کنند. شاعر نشان می‌دهد که بین زحمتکش‌ها و کسانی که در قدرت هستند، فاصله زیادی وجود دارد و درس‌های زندگی را به نفع زورمندان بازنمی‌گرداند. در کل، این شعر صدای اعتراض و نارضایتی کارگران را به تصویر می‌کشد و دعوت به آگاهی و مقاومت می‌کند.
تا به کی جان کندن اندر آفتاب ای رنجبرریختن از بهر نان از چهر آب ای رنجبر
هوش مصنوعی: تا کی باید زیر آفتاب زحمت بکشید و برای به دست آوردن نان از چهرهی آب، عذاب بکشید؟ ای کارگر!
زین همه خواری که بینی زآفتاب و خاک و بادچیست مزدت جز نکوهش یا عتاب ای رنجبر
هوش مصنوعی: از این همه زحمتی که میکشی و بدیهایی که در زیر نور خورشید و در تماس با خاک و باد میکشی، چه پاداشی میگیری جز سرزنش یا عتاب؟ ای کسی که در رنج هستی.
از حقوق پایمال خویشتن کن پرسشیچند می‌ترسی ز هر خان و جناب ای رنجبر
هوش مصنوعی: از حقوقی که نادیده گرفته شده، سوال بکن و نترس از منزلت و مقام دیگران ای زحمتکش.
جمله آنان را که چون زالو مکندت خون بریزواندران خون دست و پایی کن خضاب ای رنجبر
هوش مصنوعی: همه کسانی که مانند زالو از تو بهره میبرند و خون تو را میمکند، به دست و پا و چهرهایت رنگ و لعاب بزن تا از این رنج و زحمت خود جلوگیری کنی.
دیو آز و خودپرستی را بگیر و حبس کنتا شود چهر حقیقت بی‌حجاب ای رنجبر
هوش مصنوعی: خودخواهی و حرص و طمع را کنار بگذار و برای همیشه دور کن تا حقیقت واقعی و بیپرده خود را بشناسی، ای کسی که در تلاش و زحمت هستی.
حاکم شرعی که بهر رشوه فتوا می‌دهدکی دهد عرض فقیران را جواب ای رنجبر
هوش مصنوعی: حاکمی که به خاطر پول و رشوه فتوا صادر می‌کند، چگونه میتواند به مشکلات فقرا رسیدگی کند؟ ای کسی که در زحمت و رنج هستی، چه امیدی به او داری؟
آنکه خود را پاک می‌داند ز هر آلودگیمی‌کند مردارخواری چون غُراب ای رنجبر
هوش مصنوعی: کسی که فکر می‌کند پاک و بیآلودگی است، در واقع از هر ناخالصی و آلودگی دوری نمیکند و مانند کلاغ به چیزهای بیارزش و مرده توجه می‌کند. ای کسی که در رنج و زحمت هستی، این را بدان که تنها ادعای پاکی کافی نیست.
گر که اطفال تو بی‌شامند شب‌ها باک نیستخواجه تیهو می‌کند هر شب کباب ای رنجبر
هوش مصنوعی: اگر کودکان تو شب‌ها بیغذا میمانند، نگران نباش. کسی میتواند هر شب برای خود غذا تهیه کند، ای زحمتکش.
گر چراغت را نبخشیده‌است گردون روشنیغم مخور، می‌تابد امشب ماهتاب ای رنجبر
هوش مصنوعی: اگر گردون (آسمان) به تو نوری نداده است، نگران نباش؛ چون امشب ماهتاب درخشان است و تو، ای رنجبر، میتوانی از آن نور استفاده کنی.
در خور دانش امیرانند و فرزندانشانتو چه خواهی فهم کردن از کتاب ای رنجبر
هوش مصنوعی: دانش و علم مخصوص پادشاهان و فرزندان آنهاست؛ تو که زحمتکش هستی، چه انتظاری از درک کتابها داری؟
مردم آنانند کز حکم و سیاست آگهندکارگر کارش غم است و اضطراب ای رنجبر
هوش مصنوعی: مردم کسانی هستند که به قوانین و مسائل سیاسی آگاهند. کارگران در کار خود دچار ناراحتی و اضطراب هستند، ای زحمتکش.
هرکه پوشد جامهٔ نیکو بزرگ و لایق اوسترو تو صدها وصله داری بر ثیاب ای رنجبر
هوش مصنوعی: هر کسی که لباس زیبا و شایستهای بپوشد، بزرگ و لایق به نظر میرسد. اما تو که با زحمت و رنج زیاد زندگی کردهای، لباسهات پر از وصله و ترمیم است.
جامه‌ات شوخ است و رویت تیره‌رنگ از گرد و خاکاز تو می‌بایست کردن اجتناب ای رنجبر
هوش مصنوعی: لباس تو شاداب و خوش رنگ است، اما چهرهات به خاطر گرد و غبار تیره و کثیف به نظر میرسد. باید از تو دوری کرد ای کسی که در زحمت هستی.
هرچه بنویسند حُکّام اندرین محضر رواستکس نخواهد خواستن زایشان حساب ای رنجبر
هوش مصنوعی: هر چیزی که حاکمان در این جمع بنویسند، صحیح و قابل قبول است و هیچکس از آنها نخواهد خواست که بابت کارهایشان پاسخگو باشند، ای کسی که زحمت میکشی.